{"id":1065,"date":"2022-08-03T11:13:56","date_gmt":"2022-08-03T09:13:56","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=1065"},"modified":"2022-08-03T11:13:58","modified_gmt":"2022-08-03T09:13:58","slug":"rozmowa-o-cenie-marzenia-o-wolnosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2022\/08\/03\/rozmowa-o-cenie-marzenia-o-wolnosci\/","title":{"rendered":"Rozmowa o cenie marzenia o wolno\u015bci"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ryszard Czarnecki<\/h3>\n\n\n\n

\u201eBi\u0107 si\u0119 czy nie bi\u0107? \u201d \u2013 pyta\u0142 w tytule swojej ksi\u0105\u017cki Tomasz \u0141ubie\u0144ski, zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad sensem narodowych powsta\u0144. Trawestuj\u0105c hamletowskie \u201eby\u0107 albo nie by\u0107\u201d, kt\u00f3re Anglik Szekspir umie\u015bci\u0142 w Danii, Polacy przez 200 lat stawiali sobie inne pytanie, kt\u00f3re wyrazi\u0142 w\u0142a\u015bnie wspomniany \u0141ubie\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

W odpowiedzi na niezdecydowanie radzi\u0142bym odrzuci\u0107 skrajno\u015bci. Tym, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce wszystkie polskie powstania nie mia\u0142y sensu, \u017ce stanowi\u0142y tylko utrat\u0119 substancji narodowej, zmniejszenie si\u0119 stanu posiadania Polak\u00f3w, cofanie si\u0119 \u017cywio\u0142u polskiego, ripostowa\u0142bym natychmiast, \u017ce przecie\u017c wygrali\u015bmy powstanie wielkopolskie, a tak\u017ce mniej znane sejne\u0144skie, a rola wszystkich trzech powsta\u0144 \u015bl\u0105skich by\u0142a kluczowa dla Polski przy weryfikacji niekorzystnych ustale\u0144 plebiscyt\u00f3w na spornych ziemiach.<\/p>\n\n\n\n

Polskie marzenia o wolno\u015bci i jego cena<\/h2>\n\n\n\n

Powstanie listopadowe mo\u017cna by\u0142o wygra\u0107, tylko zawinili kolejni jego przyw\u00f3dcy, jak te\u017c niezdecydowanie podchor\u0105\u017cych pod wodza Piotra Wysockiego, kt\u00f3rzy mogli zabi\u0107 wielkiego ksi\u0119cia Konstantego, ale tego nie uczynili. Ukochane przez J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego powstanie styczniowe, kt\u00f3re \u2013 jak na jego osobistym przyk\u0142adzie wida\u0107 \u2013 by\u0142o inspiracj\u0105 do walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 przez kolejne p\u00f3\u0142wiecze, jednocze\u015bnie przynios\u0142o olbrzymie straty w postaci konfiskaty polskich maj\u0105tk\u00f3w na olbrzymich przestrzeniach dawnych Kres\u00f3w Wschodnich Rzeczypospolitej, a tak\u017ce pocz\u0105tek rozgrywania przez carsk\u0105 Rosj\u0119 i zaborc\u00f3w z Wiednia kwestii rusi\u0144skiej (dzi\u015b by\u015bmy nazwali \u201eukrai\u0144skiej\u201d).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Powstanie Warszawskie to ostatnie z polskich narodowych powsta\u0144 w klasycznym tego s\u0142owa rozumieniu. Oczywi\u015bcie w jakim\u015b sensie powstaniem narodowym by\u0142 zryw w Poznaniu w 1956 r. czy podobne bunty w Tr\u00f3jmie\u015bcie i Szczecinie w 1970 r. I tu, i tu dochodzi\u0142o do walk, jednak w historiografii przyj\u0119to, \u017ce te erupcje narodowego gniewu i wolno\u015bciowych marze\u0144 nie uznaje si\u0119 za powstania jako takie \u2013 tym mianem okre\u015blaj\u0105c to, co sta\u0142o si\u0119 w Budapeszcie jesieni\u0105 1956 r. \u2013 co jest bezdyskusyjne \u2013 oraz w Berlinie wschodnim w 1953 r. \u2013 co niekt\u00f3rzy historycy okre\u015blaj\u0105 jako \u201epowstanie\u201d, cho\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 nie u\u017cywa tej terminologii.<\/p>\n\n\n\n

Powstanie to historia tak\u017ce mojej rodziny<\/h2>\n\n\n\n

Ten d\u0142ugi wst\u0119p by\u0142 konieczny, bo chcia\u0142em umiejscowi\u0107 Powstanie Warszawskie w szerszym kontek\u015bcie powsta\u0144czym w dziejach Polski. Do powstania mam bardzo osobisty stosunek, bo cho\u0107 urodzi\u0142em si\u0119 osiemna\u015bcie i p\u00f3\u0142 roku po jego wybuchu, to przecie\u017c nie spos\u00f3b, abym przekre\u015bli\u0142 histori\u0119 mojej rodziny. M\u00f3j ojciec jako dziesi\u0119ciolatek uciek\u0142 z warszawskiego mieszkania moich dziadk\u00f3w Czarneckich przy ul. Wareckiej 9 na sz\u00f3stym pi\u0119trze (dzi\u015b jest tam ulica Kubusia Puchatka), aby \u201epomaga\u0107 w powstaniu\u201d. Jako \u015bwietnie znaj\u0105cy zakamarki i przej\u015bcia \u015ar\u00f3dmie\u015bcia ten z w\u0142asnego wyboru warszawski gawrosz, \u017ceby odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do postaci stworzonej przez Wiktora Hugo (Gavroche), nosi\u0142 pod \u015bwistem kul listy powsta\u0144czej poczty. Prze\u017cy\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Gdy potem ca\u0142\u0105 rodzin\u0119, jak wielu innych mieszka\u0144c\u00f3w, wywo\u017cono z Warszawy, tu\u017c po zaprzestaniu walk powsta\u0144czych \u2013 nies\u0142usznie nazwanego kapitulacj\u0105, bo formalnie by\u0142o to przecie\u017c, jak w Norymberdze zeznawa\u0142 dow\u00f3dca wojsk niemieckich t\u0142umi\u0105cych powstanie gen. Erich von dem Bach-Zelewski porozumienie o zaprzestaniu walk \u2013 uciek\u0142 po raz drugi, tym razem z niemieckiego transportu.
Punkt odniesienia formacji nowych pokole\u0144<\/p>\n\n\n\n

Po wojnie warszawscy powsta\u0144cy siedzieli w wi\u0119zieniach, walczyli w podziemiu niepodleg\u0142o\u015bciowym, byli mordowani i stali si\u0119 dla komunist\u00f3w zwierzyn\u0105 \u0142own\u0105. Chciano zabi\u0107 milczeniem ich patriotyzm i ideowy wymiar ich walki. Potem w\u0142adze PRL zmieni\u0142y taktyk\u0119: uznano, \u017ce sami powsta\u0144cy byli \u201edobrzy\u201d, ale za to w\u0142adze powsta\u0144cze, podobnie jak rz\u0105d RP w Londynie, to reakcja i samo z\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Gdy dorasta\u0142em, w\u015br\u00f3d polskiej inteligencji w latach 70. powstanie by\u0142o wa\u017cnym, bo jeszcze \u015bwie\u017cym punktem odniesienia. \u017by\u0142o bardzo wielu warszawskich powsta\u0144c\u00f3w, wielu z nich by\u0142o w sile wieku i ich opowie\u015bci ca\u0142kowicie dezawuowa\u0142y komunistyczn\u0105 propagand\u0119. Powstanie Warszawskie by\u0142o dla nas w\u00f3wczas \u2013 m\u0142odych i starszych \u2013 synonimem walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy i p\u00f3\u017aniej, w stanie wojennym, alergicznie reagowano na jakiekolwiek pr\u00f3by dyskusji o racjonalno\u015bci powstania, cho\u0107by w kontek\u015bcie hekatomby ludno\u015bci cywilnej, ca\u0142kowicie niepor\u00f3wnywalnej z kr\u00f3tkimi powstaniami w Pradze i Pary\u017cu, do kt\u00f3rych dosz\u0142o w zupe\u0142nie innym kontek\u015bcie geopolitycznym i militarnym. Ta alergia na fundamentalne pytania o sens zrywu stolicy w 1944 r. by\u0142a reakcj\u0105 na propagand\u0119 komuny, pocz\u0105wszy od plakat\u00f3w \u201eAK \u2013 zapluty karze\u0142 reakcji\u201d po przedstawianie Powstania Warszawskiego jako typowego przyk\u0142adu bezsensownego narodowego samob\u00f3jstwa w wykonaniu nieracjonalnych i emocjonalnych Polak\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Reakcja taka by\u0142a to w du\u017cym stopniu zrozumia\u0142a. Cho\u0107 z drugiej strony pami\u0119tam, \u017ce potrafili\u015bmy na seminarium prof. Wojciecha Wrzesi\u0144skiego w Instytucie Historii Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego prowadzi\u0107 merytoryczne, pe\u0142ne powa\u017cnej argumentacji, w\u0142a\u015bnie racjonalne dyskusje o sensie \u2013 albo te\u017c jego braku \u2013 Powstania Warszawskiego. To w niczym nie umniejsza\u0142o podziwu dwudziestoparolatk\u00f3w z lat 80. dla ich starszych rodak\u00f3w \u2013 powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy 1 sierpnia mieli tyle samo lat (albo byli m\u0142odsi), co my w stanie wojennym.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119\u0107 powinno\u015bci\u0105. Cz\u0119\u015b\u0107 i chwa\u0142a Bohaterom!<\/h2>\n\n\n\n

\u201ePowstanie ch\u0142opc\u00f3w pe\u0142ne\/Powstanie pe\u0142ne sn\u00f3w\/I tamte pie\u015bni rzewne\/I tamten po\u017car g\u0142\u00f3w\u201d \u2013 cytuj\u0119 z pami\u0119ci wiersz uczestnika Powstania Warszawskiego, kt\u00f3ry potem zosta\u0142 ksi\u0119dzem, a z czasem wielkim polskim poet\u0105. Chodzi o ks. Jana Twardowskiego. Bo Powstanie Warszawskie to r\u00f3wnie\u017c poezja, literatura, film. Tak\u017ce literatura emigracyjna przemycana z podr\u00f3\u017cy do Belgii i W\u0142och przez ni\u017cej podpisanego, ale tak\u017ce ta wydawana i kolportowana w podziemiu, r\u00f3wnie\u017c przy moim skromnym udziale.
Moja \u015bp. Mama wspomina\u0142a z czas\u00f3w jeszcze II Rzeczypospolitej, gdy by\u0142a ma\u0142\u0105 dziewczynk\u0105, obecno\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cnego rodzaju patriotycznych uroczysto\u015bciach siwych staruszk\u00f3w, kt\u00f3rych witano z najwi\u0119kszym szacunkiem. To byli powsta\u0144cy styczniowi z powstania toczonego w latach 1863\u20131865. Historia lubi si\u0119 powtarza\u0107. Tym samym szacunkiem darzyli\u015bmy i my powsta\u0144c\u00f3w warszawskich, coraz bardziej eksponowanych po solidarno\u015bciowej rewolucji lat 1980\u20131981.<\/p>\n\n\n\n

Prezydent Warszawy, \u015bp. prof. Lech Kaczy\u0144ski, decyduj\u0105c si\u0119 na budow\u0119 Muzeum Powstania Warszawskiego, uczyni\u0142 rzecz znacznie wykraczaj\u0105c\u0105 poza kontekst historii stolicy. Warszawski zryw 1944 r. mia\u0142 bowiem najpierw w znaczeniu militarno-strategicznym wymiar og\u00f3lnopolski, a po latach sta\u0142 si\u0119 zaczynem kontynuowania i wsp\u00f3\u0142tworzenia nowej patriotycznej \u015bwiadomo\u015bci. Co powiedziawszy, wcale nie uwa\u017cam, aby wci\u0105\u017c nie nale\u017ca\u0142o pyta\u0107 o jego sens. Chodzi o to, aby unikn\u0105\u0107 powtarzania za prof. Biadaczk\u0105 \u2013 postaci\u0105 stworzon\u0105 przez Witolda Gombrowicza w \u201eFerdydurke\u201d \u2013 kt\u00f3ry kaza\u0142 powtarza\u0107 uczniom \u201eS\u0142owacki wielkim poet\u0105 by\u0142\u201d. Historia tylko wtedy jest \u017cywa, je\u015bli mo\u017cna stawia\u0107 pytania, a nie deklamowa\u0107 \u201eku czci\u201d \u2013 bo to najprostsza droga do zbanalizowania, strywializowania heroicznej epopei sprzed 78 laty.
Warto wi\u0119c stawia\u0107 pytania o sens Powstania Warszawskiego. Tak\u017ce dlatego, \u017ce w niczym nie umniejszaj\u0105 one ho\u0142du, jaki winni\u015bmy naszym rodakom walcz\u0105cym o wolno\u015b\u0107 stolicy oraz Polski w sierpniowe i wrze\u015bniowe dni roku Pa\u0144skiego 1944.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki \u201eBi\u0107 si\u0119 czy nie bi\u0107? \u201d \u2013 pyta\u0142 w tytule swojej ksi\u0105\u017cki Tomasz \u0141ubie\u0144ski, zastanawiaj\u0105c si\u0119<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1066,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,9],"tags":[],"class_list":["post-1065","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1065","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1065"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1065\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1067,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1065\/revisions\/1067"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1065"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1065"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1065"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}