{"id":1315,"date":"2022-08-30T03:22:27","date_gmt":"2022-08-30T01:22:27","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=1315"},"modified":"2022-08-30T03:22:29","modified_gmt":"2022-08-30T01:22:29","slug":"nur-sultan-coraz-dalej-od-moskwy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2022\/08\/30\/nur-sultan-coraz-dalej-od-moskwy\/","title":{"rendered":"Nur-Su\u0142tan coraz dalej od Moskwy"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ryszard Czarnecki<\/h3>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142em z Kazachstanu, jednego z dziewi\u0119ciu najwi\u0119kszych pod wzgl\u0119dem terytorialnym pa\u0144stw \u015bwiata. Ogromnym wyzwaniem, jak m\u00f3wi\u0105 jedni, albo przekle\u0144stwem, jak m\u00f3wi\u0105 drudzy, jest dla niego to, \u017ce graniczy z dwoma pa\u0144stwami jeszcze od siebie wi\u0119kszymi. Chodzi oczywi\u015bcie o Rosj\u0119 i Chiny.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a to moja 12. wizyta w Kazachstanie w ci\u0105gu ostatnich niespe\u0142na trzech dekad. Gdy przyjecha\u0142em tu pierwszy raz, przed 29 laty, Kazachstan by\u0142 niepodleg\u0142y raptem od 21 miesi\u0119cy. Dzi\u015b ju\u017c si\u0119 tego nie pami\u0119ta, ale by\u0142a to ostatnia republika Zwi\u0105zku Sowieckiego, kt\u00f3ra og\u0142osi\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 (grudzie\u0144 1991 r.). W ten spos\u00f3b Kazachowie wbili ostatni gw\u00f3\u017ad\u017a do trumny ZSRS.<\/p>\n\n\n\n

Sowieckie zwyczaje w pocz\u0105tkach niepodleg\u0142o\u015bci<\/h2>\n\n\n\n

Gdy by\u0142em tu pierwszy raz, stolic\u0105 by\u0142y A\u0142maty, kt\u00f3re Rosjanie do tej pory (!) uparcie nazywaj\u0105 A\u0142ma At\u0105. W\u00f3wczas stolica Kazachstanu \u2013 miasto ciemne po zmierzchu i szarawe w dzie\u0144 \u2013 przypomina\u0142a nasze miasta wojew\u00f3dzkie, tyle \u017ce dwie dekady wstecz.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wsz\u0119dzie czu\u0142o si\u0119 polityczn\u0105 obecno\u015b\u0107 Rosjan. Norm\u0105 by\u0142 schemat odziedziczony po Zwi\u0105zku Sowieckim: gdy pierwszy sekretarz by\u0142 Kazachem, to jego zast\u0119pc\u0105 i osob\u0105 decyzyjn\u0105 by\u0142 Rosjanin, gdy ministrowie byli Kazachami, to wiceministrami i realnymi decydentami Rosjanie. Przyjecha\u0142em do A\u0142mat\u00f3w jako wiceminister kultury i sztuki i spotka\u0142em si\u0119 z moim odpowiednikiem, wiceministrem kultury, oczywi\u015bcie Rosjaninem. Mia\u0142em te\u017c spotkanie z wiceministrem edukacji, te\u017c Rosjaninem. Obaj panowie zjawili si\u0119 u mnie w hotelu o godz. 10 na \u015bniadaniu, od razu zamawiaj\u0105c do niego… w\u00f3dk\u0119!<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj w stolicy, mie\u015bcie, kt\u00f3re w ci\u0105gu 80 lat zmienia\u0142o nazw\u0119 a\u017c pi\u0119\u0107 razy (Akmoli\u0144sk, Celinograd, Akmo\u0142a, Astana), a teraz nazywa si\u0119 Nur-Su\u0142tan, widzi si\u0119 przede wszystkim rodowitych Kazach\u00f3w. Ludzi o europejskim wygl\u0105dzie jest znacznie mniej. Rosjanie, ale te\u017c Polacy, dominuj\u0105 w p\u00f3\u0142nocnym Kazachstanie. Niemal co pi\u0105ty mieszkaniec kraju jest Rosjaninem (wed\u0142ug oficjalnego spisu 19 proc.). Zrobi\u0142 si\u0119 z tego powa\u017cny problem polityczny. Tu\u017c przed moim przyjazdem po raz pierwszy kazachski wymiar sprawiedliwo\u015bci wyda\u0142 wyrok na Rosjan \u2013 obywateli Kazachstanu, kt\u00f3rzy oficjalnie g\u0142osili ide\u0119 przy\u0142\u0105czenia do Federacji Rosyjskiej p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci kazachskiego pa\u0144stwa. To prze\u0142om, poniewa\u017c Nur-Su\u0142tan dotychczas nie reagowa\u0142 wobec narastaj\u0105cego problemu, kt\u00f3ry zreszt\u0105 sta\u0142 si\u0119 brudn\u0105 kart\u0105 w rosyjskiej grze.<\/p>\n\n\n\n

Moskwa chce powrotu Kazachstanu do imperium<\/h2>\n\n\n\n

Po agresji Rosji na Ukrain\u0119 s\u0142yszeli\u015bmy od prominentnych polityk\u00f3w, hierarch\u00f3w Cerkwi prawos\u0142awnej czy dziennikarzy w Moskwie, \u017ce Kazachstan ponownie powinien sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 imperialnej Rosji. W praktyce chodzi\u0142o jednak nie o ca\u0142e terytorium pa\u0144stwa, ale o jego p\u00f3\u0142nocn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Fala propagandy o \u201epowrocie\u201d Kazachstanu do rosyjskiego imperium nie pojawi\u0142a si\u0119 po 24 lutego 2022 r., tylko\u2026 miesi\u0105c przed napa\u015bci\u0105 Moskwy na Kij\u00f3w. Znamienne, \u017ce liczne publikacje i wywody na ten temat mia\u0142y miejsce w zaj\u0119tym przez Rosjan Donbasie, czyli dw\u00f3ch \u201erepublikach\u201d \u2013 donieckiej i \u0142uga\u0144skiej. Scenariusz rosyjski by\u0142 precyzyjny \u2013 na szcz\u0119\u015bcie jego wykonanie by\u0142o ju\u017c gorsze.<\/p>\n\n\n\n

Od jednego z najwa\u017cniejszych zachodnich dyplomat\u00f3w w Kazachstanie s\u0142ysz\u0119 ciekaw\u0105 opini\u0119 o stosunku tego kraju do jego dw\u00f3ch wielkich s\u0105siad\u00f3w. Powiedzia\u0142, \u017ce Kazachowie wiedz\u0105, i\u017c podporz\u0105dkowanie si\u0119 Chinom jest biletem w jedn\u0105 stron\u0119: od tego odwrotu nie b\u0119dzie. Z perspektywy Nur-Su\u0142tana Moskwa jest s\u0142absza od Pekinu i nawet chwilowe zwi\u0119kszenie rosyjskich wp\u0142yw\u00f3w ma by\u0107 ca\u0142kowicie odwracalne. Zreszt\u0105 s\u0142abn\u0105 one od momentu rozpocz\u0119cia wojny Moskwy w Europie Wschodniej. Chodzi tu zar\u00f3wno o o\u015bwiadczenia prezydenta Kasyma-\u017bomarta Tokajewa, kt\u00f3ry niemal demonstracyjnie podkre\u015bla niezale\u017cno\u015b\u0107 Kazachstanu w polityce zagranicznej, tak\u017ce w kontek\u015bcie Ukrainy, jak i o praktyk\u0119: w g\u0142osowaniu w Zgromadzeniu Og\u00f3lnym ONZ nad pot\u0119pieniem Rosji Kazachstan wbrew oczekiwaniom Wielkiego Brata wstrzyma\u0142 si\u0119 od g\u0142osu. Podobnie zreszt\u0105 jak inne pa\u0144stwa, kt\u00f3re odbierane by\u0142y ze wzgl\u0119d\u00f3w geopolitycznych jako tradycyjni sojusznicy Federacji Rosyjskiej \u2013 Kirgistan i Armenia. Warto doda\u0107, \u017ce Kazachstan od lat funkcjonuje w tych samych strukturach militarnych OUBZ (Organizacja Uk\u0142adu o Bezpiecze\u0144stwie Zbiorowym) co Rosja, ale te\u017c w sojuszu gospodarczym i politycznym obejmuj\u0105cym cz\u0119\u015b\u0107 kraj\u00f3w Azji \u015arodkowej (jednak bez Uzbekistanu), Kaukazu Po\u0142udniowego (z Erywaniem) i naszego regionu (Bia\u0142oru\u015b). To wstrzymanie si\u0119 od g\u0142osu w Nowym Jorku potraktowane zosta\u0142o przez obserwator\u00f3w nie tylko jako forma pewnej demonstracji, lecz tak\u017ce jako kolejny krok w procesie uniezale\u017cniania si\u0119 od \u201eopieki\u201d Moskwy.<\/p>\n\n\n\n

Kazachstan ma ze wzgl\u0119d\u00f3w historycznych swoje uzasadnione powody do niech\u0119ci wobec Rosjan. Powszechna jest wiedza o Wielkim G\u0142odzie (Ho\u0142odomorze) na Ukrainie, kt\u00f3ry poch\u0142on\u0105\u0142 \u017cycie setek tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w Ukrai\u0144skiej SSR. By\u0142 od pocz\u0105tku traktowany przez Stalina jako element rozprawienia si\u0119 z \u201eku\u0142akami\u201d, ale te\u017c z potencjalnymi aspiracjami politycznymi mieszka\u0144c\u00f3w tych teren\u00f3w: Ukrai\u0144c\u00f3w i Polak\u00f3w. Prawie nikt na \u015bwiecie jednak nie wie, \u017ce Zwi\u0105zek Sowiecki doprowadzi\u0142 do identycznej sytuacji w Kazachstanie. W wyniku g\u0142odu w latach 30. zgin\u0119\u0142a tam\u2026 po\u0142owa populacji rdzennych Kazach\u00f3w! Ta trauma g\u0142\u0119boko tkwi w kazachskiej \u015bwiadomo\u015bci, nawet je\u015bli nie jest na co dzie\u0144 przypominana.<\/p>\n\n\n\n

Rosjanie zaj\u0119li stepy Kazachstanu stosunkowo niedawno \u2013 w 1868 r. Po przewrocie komunistycznym Kazachstan sta\u0142 si\u0119 najpierw, paradoksalnie, autonomiczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105… Sowieckiej Republiki Kirgistanu(!), a w latach 30. uzyska\u0142 \u201ew\u0142asn\u0105\u201d struktur\u0119 w ramach ZSRS.<\/p>\n\n\n\n

Polacy w Kazachstanie<\/h2>\n\n\n\n

Polsk\u0119 z Kazachstanem \u0142\u0105czy historia, ale te\u017c wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107. Historia, bo w\u0142a\u015bnie tutaj Moskwa zsy\u0142a\u0142a Polak\u00f3w. Odbywa\u0142o si\u0119 to w dw\u00f3ch etapach. Najpierw w latach 30. XX w. w ramach depolonizacji dawnych Kres\u00f3w Wschodnich Rzeczypospolitej trafi\u0142y tu dziesi\u0105tki tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w z ziem, kt\u00f3re nie zosta\u0142y przy\u0142\u0105czone do Polski z wyniku traktatu ryskiego z 1921 r. By\u0142 to obszar zabrany przez Rosj\u0119 w trakcie I rozbioru Polski. W\u00f3wczas, 90 lat temu, mordowano i zsy\u0142ano Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych w obwodach nosz\u0105cych imi\u0119 Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego i Juliana Marchlewskiego na terenie sowieckich republik socjalistycznych bia\u0142oruskiej i ukrai\u0144skiej tylko dlatego, \u017ce byli Polakami. Tych, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107, zes\u0142ano w\u0142a\u015bnie do Kazachstanu.<\/p>\n\n\n\n

Druga fala zsy\u0142ek nast\u0105pi\u0142a po lutym 1940 r. z teren\u00f3w Kres\u00f3w Wschodnich II Rzeczypospolitej, a wi\u0119c ziem, kt\u00f3re na mocy wspomnianego traktatu przy\u0142\u0105czono do Polski. Ci, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107, a kt\u00f3rych nie uda\u0142o si\u0119 ewakuowa\u0107 z \u201enieludzkiej ziemi\u201d, m\u00f3wi\u0105c tytu\u0142em s\u0142ynnej ksi\u0105\u017cki J\u00f3zefa Czapskiego, z armi\u0105 gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa, pozostali \u201ew domu niewoli\u201d, by u\u017cy\u0107 tytu\u0142u mniej znanej, nies\u0142usznie zapomnianej ksi\u0105\u017cki Beaty Oberty\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

Gdy przyjecha\u0142em do Kazachstanu pierwszy raz, liczb\u0119 naszych rodak\u00f3w szacowano oficjalnie na co najmniej 60 tys. (nieoficjalnie ok. 100 tys.). Od tego czasu cz\u0119\u015b\u0107 z nich zmar\u0142a, cz\u0119\u015b\u0107 wyjecha\u0142a do Polski, cz\u0119\u015b\u0107 niestety skorzysta\u0142a z mo\u017cliwo\u015bci wyjazdu do Rosji, a nawet na Ukrain\u0119, z kt\u00f3rej terytorium przecie\u017c wywieziono ich samych, ich rodzic\u00f3w czy dziadk\u00f3w. Ich liczb\u0119 teraz szacuje si\u0119 na ok. 38 tys. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich chce wyjecha\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kazachstan \u2013 wielkie pa\u0144stwo, cho\u0107 ze stosunkowo niewielk\u0105 populacj\u0105 (drugie miejsce w Azji \u015arodkowej po Uzbekistanie) \u2013 szuka teraz w\u0142asnego miejsca w nowej, od lutego 2022 r., rzeczywisto\u015bci geopolitycznej. Wydaje si\u0119, \u017ce jest zdecydowanie dalej od Rosji, ni\u017c by\u0142 p\u00f3\u0142 roku temu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki W\u0142a\u015bnie wr\u00f3ci\u0142em z Kazachstanu, jednego z dziewi\u0119ciu najwi\u0119kszych pod wzgl\u0119dem terytorialnym pa\u0144stw \u015bwiata. Ogromnym wyzwaniem, jak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1316,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,9],"tags":[],"class_list":["post-1315","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polityka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1315","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1315"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1315\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1317,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1315\/revisions\/1317"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1316"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1315"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1315"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1315"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}