{"id":1473,"date":"2022-09-15T08:10:59","date_gmt":"2022-09-15T06:10:59","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=1473"},"modified":"2022-09-15T08:11:01","modified_gmt":"2022-09-15T06:11:01","slug":"krolowa-paru-epok-i-wielu-narodow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2022\/09\/15\/krolowa-paru-epok-i-wielu-narodow\/","title":{"rendered":"Kr\u00f3lowa paru epok i wielu narod\u00f3w"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ryszard Czarnecki<\/h3>\n\n\n\n

\u015amier\u0107 najd\u0142u\u017cej w historii panuj\u0105cego brytyjskiego monarchy, czyli kr\u00f3lowej El\u017cbiety II, ka\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119 nad rol\u0105, jak\u0105 przez siedem dekad odgrywa\u0142a ona w polityce mi\u0119dzynarodowej Londynu. By\u0107 mo\u017ce warto spojrze\u0107 na to szerzej: jak bardzo po\u017cyteczna jest instytucja kr\u00f3lestwa i znaczenie, jakie ma w funkcjonowaniu zewn\u0119trznym i wewn\u0119trznym Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii P\u00f3\u0142nocnej?<\/p>\n\n\n\n

Aby zrozumie\u0107 fenomen popularno\u015bci, do\u015b\u0107 powszechnej sympatii, ale te\u017c szacunku, jakim darzono El\u017cbiet\u0119 \u2013 najstarszego monarch\u0119 \u015bwiata \u2013 trzeba sobie u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce by\u0142a ona \u2013 i b\u0119d\u0105 jej nast\u0119pcy \u2013 nie tylko kr\u00f3low\u0105 Brytyjczyk\u00f3w, ale tak\u017ce czternastu innych pa\u0144stw brytyjskiej Wsp\u00f3lnoty Narod\u00f3w \u2013 Commonwealthu. Poza najbardziej znanymi, jak Kanada, Australia czy Nowa Zelandia, s\u0105 to r\u00f3wnie\u017c: Antigua i Barbuda, Bahamy, Belize, Grenada, Jamajka, Papua-Nowa Gwinea, Saint Kitts i Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent i Grenadyny, Tuvalu i Wyspy Salomona. Formalnie El\u017cbieta II by\u0142a te\u017c kr\u00f3low\u0105 Baliwatu Guernsey i Baliwatu Jersey, Wyspy Mann i Niue.<\/p>\n\n\n\n

Monarchini 15 pa\u0144stw \u2013 a kiedy\u015b 34…<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Aby z kolei zrozumie\u0107 fenomen nie tylko ci\u0105g\u0142o\u015bci w\u0142adzy, ale d\u0142ugo\u015bci panowania kr\u00f3lowej El\u017cbiety II, trzeba wiedzie\u0107, \u017ce panowa\u0142a ona w czasie, gdy na Wyspach Brytyjskich funkcjonowa\u0142o a\u017c 15 (sic!) premier\u00f3w Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci, \u0142\u0105cznie z ostatni\u0105 Liz Truss, z kt\u00f3r\u0105 monarchini zd\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 spotka\u0107 w ostatnich dniach \u017cycia. Sk\u0105din\u0105d nowa lokator 10 Downing Street by\u0142a pierwsz\u0105 w dziejach, kt\u00f3rej brytyjski monarcha powierzy\u0142 obowi\u0105zki szefa rz\u0105du nie w Londynie, ale w wakacyjnej rezydencji Balmoral (ze wzgl\u0119du na stan zdrowia El\u017cbiety II). Sk\u0105din\u0105d by\u0142a to ulubiona rezydencja zmar\u0142ej kr\u00f3lowej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wspomnia\u0142em, \u017ce brytyjski w\u0142adca jest g\u0142ow\u0105 w sumie 15 kraj\u00f3w. To stan obecny, jednak w sumie historycznie El\u017cbieta II by\u0142a kr\u00f3low\u0105 r\u00f3wnie\u017c innych 19 pa\u0144stw, kt\u00f3re ostatecznie zerwa\u0142y formalne wi\u0119zy z Londynem, cho\u0107 cz\u0119sto maj\u0105 z nim specjalne relacje polityczne i gospodarcze. Chodzi o nast\u0119puj\u0105ce kraje: 1. Barbados (do 2021 r.); 2. Cejlon (czyli Sri Lanka, do 1972); 3. Fid\u017ci (do 1987); 4. Gambia (do 1970); 5. Ghana (do 1960); 6. Gujana (do 1970); 7. Kenia (do 1964); 8. Malawi (do 1966); 9. Malta (do 1974); 10. Mauritius (do 1992); 11. Nigeria (do 1963); 12. Pakistan (do 1956); 13. Sierra Leone (do 1971); 14. Zwi\u0105zek Po\u0142udniowej Afryki (do 1961); 15. Tanganika (do 1962); 16. Trinidad i Tobago (do 1976); 17. Uganda (do 1963); 18. Rodezja Po\u0142udniowa (do 1979); 19. Rodezja P\u00f3\u0142nocna (do 1964).<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a wi\u0119c w sumie kr\u00f3low\u0105 34 pa\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n

Rekordy El\u017cbiety II<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Mo\u017cna skupia\u0107 si\u0119 na r\u00f3\u017cnych rekordach, w tym d\u0142ugowieczno\u015bci kr\u00f3lowej El\u017cbiety II. By\u0142a \u017con\u0105 kr\u00f3la Filipa 73 lata. Odby\u0142a blisko 100 podr\u00f3\u017cy zagranicznych. Pod koniec panowania mia\u0142a poparcie oko\u0142o 70 proc. rodak\u00f3w \u2013 bo wcze\u015bniej r\u00f3\u017cnie z tym bywa\u0142o. Krytykowano j\u0105, w moim przekonaniu przesadnie, za dystans do synowej, ksi\u0119\u017cnej Diany, a tak\u017ce za to, \u017ce kr\u00f3lowa zwleka\u0142a z wydaniem oficjalnego o\u015bwiadczenia po jej \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142a najd\u0142u\u017cej panuj\u0105cym brytyjskim monarch\u0105: przed siedmioma laty pobi\u0142a rekord swojej praprababci \u2013 kr\u00f3lowej Wiktorii, kt\u00f3ra rz\u0105dzi\u0142a 63 lata. Rok p\u00f3\u017aniej sta\u0142a si\u0119 najd\u0142u\u017cej panuj\u0105cym \u017cyj\u0105cym w\u0142adc\u0105. Sta\u0142o si\u0119 tak po \u015bmierci panuj\u0105cego przez 70 lat i 120 dni kr\u00f3la Tajlandii \u2013 Ramy IX. Niespe\u0142na trzy miesi\u0105ce temu pobi\u0142a rekord d\u0142ugo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnego panowania, bij\u0105c rekord w\u0142adcy z Bangkoku. Tylko jeden jedyny kr\u00f3l w historii \u015bwiata rz\u0105dzi\u0142 d\u0142u\u017cej ni\u017c ona. By\u0142 to francuski w\u0142adca Kr\u00f3l S\u0142o\u0144ce, Ludwik XIV \u2013 72 lata w koronie.<\/p>\n\n\n\n

Teraz te wszystkie rekordy, podobnie jak fakt, \u017ce w ca\u0142ym \u017cyciu mia\u0142a oko\u0142o 30 ps\u00f3w rasy corgi, fascynuj\u0105 i wpadaj\u0105 w pami\u0119\u0107, cho\u0107 nie one s\u0105 najwa\u017cniejsze. Znacznie wa\u017cniejsza jest rola brytyjskiej kr\u00f3lowej na wszystkich zakr\u0119tach brytyjskiej historii. W\u0142ada\u0142a pa\u0144stwem b\u0119d\u0105cym spadkobierc\u0105 \u201eimperium, nad kt\u00f3rym nie zachodzi\u0142o s\u0142o\u0144ce\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jako bardzo m\u0142oda w\u0142adczyni musia\u0142a si\u0119 zmierzy\u0107 z kryzysem zwi\u0105zanym z wojn\u0105 o panowanie nad Kana\u0142em Sueskim. Nied\u0142ugo potem jej imperium zacz\u0119\u0142o si\u0119 kurczy\u0107. Kolejne pa\u0144stwa w Afryce (zw\u0142aszcza) i Azji podejmowa\u0142y decyzje o politycznym rozwodzie z Londynem. Inna sprawa, \u017ce by\u0142y to rozwody w g\u0142\u00f3wniej mierze \u201eaksamitne\u201d. Proces emancypacji brytyjskich kolonii trwa\u0142 d\u0142ugo i zahaczy\u0142 w politycznej biografii kr\u00f3lowej El\u017cbiety o kolejne prze\u0142omowe wydarzenie, jakim by\u0142o wej\u015bcie Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa (obok zreszt\u0105 Irlandii i Danii) do Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej (EWG) w 1973 r. Kilka lat p\u00f3\u017aniej dosz\u0142o do jedynej \u201eprawdziwej\u201d wojny z udzia\u0142em Wielkiej Brytanii za czas\u00f3w panowania El\u017cbiety Aleksandry Marii Windsor (nie licz\u0105c p\u00f3\u017aniejszych interwencji wojskowych w Iraku czy Afganistanie, kt\u00f3re wszak nie spe\u0142niaj\u0105 definicji \u201eklasycznej\u201d wojny). Chodzi oczywi\u015bcie o konflikt zbrojny z Argentyn\u0105 o wyspy zwane przez Brytyjczyk\u00f3w Falklandami, a przez pa\u0144stwa Ameryki \u0141aci\u0144skiej \u2013 Malwinami. W tym samym czasie Wielk\u0105 Brytani\u0105 wstrz\u0105sa\u0142y powszechne strajki g\u00f3rnicze, ewidentnie wspierane przez Zwi\u0105zek Sowiecki finansuj\u0105cy niekt\u00f3rych przyw\u00f3dc\u00f3w zwi\u0105zkowych. Na \u015bwiecie w tym samym czasie mia\u0142a miejsce inwazja tego\u017c Zwi\u0105zku Sowieckiego na Afganistan, co zaowocowa\u0142o powrotem do cold war, czyli zimnej wojny. \u015awiat przypomnia\u0142 sobie poj\u0119cie ukute przez rodaka kr\u00f3lowej El\u017cbiety, premiera Jej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci Winstona Churchilla (od kr\u00f3lowej dosta\u0142 tytu\u0142 szlachecki w 1953 r.): iron curtain (\u017celazna kurtyna). Dekad\u0119 po zaj\u0119ciu przez \u201eimperium z\u0142a\u201d Kabulu i rok po zestrzeleniu nad Szkocj\u0105 przez libijskich terroryst\u00f3w samolotu pasa\u017cerskiego ameryka\u0144skich linii lotniczych Pan Am nast\u0105pi\u0142 szybko post\u0119puj\u0105cy rozpad \u201eczerwonej Rosji\u201d \u2013 ZSRS.<\/p>\n\n\n\n

Wszystko to dzia\u0142o si\u0119 w czterech pierwszych dekadach panowania kr\u00f3lowej \u2013 najwi\u0119kszej mi\u0142o\u015bniczki kapeluszy ze wszystkich monarchi\u0144 XX i XXI w.<\/p>\n\n\n\n

Brytyjska kr\u00f3lowa o Polsce<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Na \u015bwiecie szanowano hiszpa\u0144skiego kr\u00f3la Juana Carlosa, kt\u00f3remu \u2013 w du\u017cym stopniu s\u0142usznie \u2013 przypisywano pokojowe, bez rozlewu krwi przej\u015bcie od prawicowych rz\u0105d\u00f3w twardej r\u0119ki generalissimusa Franco do demokracji, gdy w\u0142adz\u0119 przej\u0119\u0142a PSOE, czyli socjali\u015bci premiera Felipe\u2019a Gonz\u00e1leza. P\u00f3\u017aniej autorytet monarchy z Madrytu, tak\u017ce w wyniku skandali finansowych zwi\u0105zanych z jego zi\u0119ciem, nieco przygas\u0142. Jednak hiszpa\u0144ski kr\u00f3l, cho\u0107 przecie\u017c r\u00f3wnie\u017c reprezentowa\u0142 spadkobierc\u0119 innego \u201eimperium, nad kt\u00f3rym nie zachodzi\u0142o s\u0142o\u0144ce\u201d, nigdy nie by\u0142 cho\u0107 w cz\u0119\u015bci tak znany i popularny jak Queen Elizabeth. Nie m\u00f3wi\u0119 ju\u017c o kr\u00f3lach i kr\u00f3lowych pa\u0144stw skandynawskich, znanych, je\u015bli ju\u017c, raczej w kr\u0119gu kraj\u00f3w nordyckich, bo przecie\u017c s\u0142abo rozpoznawanych na Starym Kontynencie. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c monarch\u00f3w pa\u0144stw Beneluxu. Dla nas, Polak\u00f3w, na pewno bardziej rozpoznawalna jest posta\u0107 obecnej kr\u00f3lowej Belgii \u2013 Matyldy, ze wzgl\u0119du na jej polskie pochodzenie (jej matka Anna Komorowska jest Polk\u0105). Gdy przed kilku laty by\u0142em przedstawiany belgijsko-polskiej monarchini, powiedzia\u0142em do niej par\u0119 s\u0142\u00f3w nie tylko po francusku, a tak\u017ce po polsku. Skwitowa\u0142a to mi\u0142ym u\u015bmiechem…<\/p>\n\n\n\n

No w\u0142a\u015bnie. Dla nas Polak\u00f3w wa\u017cne s\u0105 polskie konteksty kr\u00f3lowej El\u017cbiety. W naszym kraju by\u0142a tylko raz (go\u015bci\u0142a wtedy m.in. w warszawskim Teatrze Wielkim, gdzie r\u00f3wnie\u017c by\u0142em zaproszony przez stron\u0119 brytyjsk\u0105). Jej przodek kr\u00f3l Kanut by\u0142 siostrze\u0144cem pierwszego polskiego kr\u00f3la Boles\u0142awa Chrobrego. Podobaj\u0105 si\u0119 nam jej wypowiedzi na temat naszego kraju. O czasach II wojny \u015bwiatowej, rozpocz\u0119tej przez Niemc\u00f3w agresj\u0105 na nasz kraj, m\u00f3wi\u0142a: \u201eKto wie, czy p\u0142omie\u0144 wolno\u015bci nie zosta\u0142by zduszony, gdyby w tamtych dniach nie sta\u0142a przy nas Polska\u201d. Przypomnia\u0142a te\u017c najtrudniejszy dla Polak\u00f3w czas zdrady przez aliant\u00f3w i okupacj\u0119 sowieck\u0105: \u201eWojna nas po\u0142\u0105czy\u0142a, ale potem podzieli\u0142a, bo rok 1945 nie wszystkim przyni\u00f3s\u0142 wolno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Odesz\u0142a brytyjska kr\u00f3lowa, kt\u00f3ra m\u00f3wi\u0142a: \u201ePolska potrzebuje Europy, ale tak\u017ce Europa potrzebuje Polski\u201d. Kr\u00f3lowa, kt\u00f3ra w czasie przem\u00f3wienia przed po\u0142\u0105czonymi izbami polskiego parlamentu powiedzia\u0142a w naszym j\u0119zyku ojczystym: \u201e\u017beby Polska by\u0142a Polsk\u0105\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki \u015amier\u0107 najd\u0142u\u017cej w historii panuj\u0105cego brytyjskiego monarchy, czyli kr\u00f3lowej El\u017cbiety II, ka\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119 nad rol\u0105,<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1476,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,9],"tags":[],"class_list":["post-1473","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polityka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1473"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1477,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1473\/revisions\/1477"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1476"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}