{"id":1915,"date":"2022-10-30T21:48:45","date_gmt":"2022-10-30T20:48:45","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=1915"},"modified":"2022-10-30T21:48:47","modified_gmt":"2022-10-30T20:48:47","slug":"polscy-unici","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2022\/10\/30\/polscy-unici\/","title":{"rendered":"Polscy unici"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Ryszard Czarnecki<\/a><\/h3>\n\n\n\n

Jaka jest definicja polsko\u015bci? Roman Dmowski napisa\u0142, \u017ce: \u201eKatolicyzm nie jest dodatkiem do polsko\u015bci, zabarwieniem jej na pewien spos\u00f3b, ale tkwi w jej istocie, w znacznej mierze stanowi jej istot\u0119. Usi\u0142owanie oddzielenia u nas katolicyzmu od polsko\u015bci, oderwania narodu od religii i od Ko\u015bcio\u0142a, jest niszczeniem samej istoty narodu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Adam Mickiewicz lata wcze\u015bniej pisa\u0142 za\u015b: \u201etylko pod tym krzy\u017cem, tylko pod tym znakiem Polska jest Polsk\u0105, a Polak Polakiem\u201d. Przy czym chodzi\u0142o o krzy\u017c, symbol chrze\u015bcija\u0144stwa, a nie tylko religii katolickiej. To wa\u017cne doprecyzowanie, bo przed rozbiorami katolicy nie stanowili w Polsce wi\u0119kszo\u015bci! Na wielkich po\u0142aciach Wielkiego Ksi\u0119stwa (p\u00f3\u017aniejszych Kresach Wschodnich) miliony prawos\u0142awnych identyfikowa\u0142y si\u0119 z Polsk\u0105 i polsko\u015bci\u0105. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to wyra\u017anie zmienia\u0107 po znikni\u0119ciu pa\u0144stwa polskiego z mapy Europy.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Po I rozbiorze, kiedy Rosja zagrabi\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 naszych ziem wschodnich, liczba katolik\u00f3w przekroczy\u0142a po\u0142ow\u0119 \u2013 i wynosi\u0142a 54%. Po kolejnych rozbiorach, rusyfikacji, ale te\u017c po obudzeniu si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci narodowej ukrai\u0144skiej, bia\u0142oruskiej i litewskiej oraz ustanowieniu granicy polsko-sowieckiej liczba katolik\u00f3w ros\u0142a i w 1931 roku  stanowili  ju\u017c niespe\u0142na dwie trzecie ludno\u015bci Rzeczypospolitej \u2013 65%. Po oderwaniu niemal po\u0142owy \u00f3wczesnego terytorium Polski z Kresami Wschodnimi RP 96,6% polskiej ludno\u015bci przyznawa\u0142a si\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a Rzymsko- Katolickiego.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b chc\u0119 odda\u0107 ho\u0142d Polakom \u2013 katolikom obrz\u0105dku wschodniego, \u201ebizanty\u0144sko-s\u0142owia\u0144skiego\u201d. S\u0142owem: unitom. Pami\u0119tam, jak na wyk\u0142adach na moim macierzystym Uniwersytecie Wroc\u0142awskim m\u00f3wi\u0142 o nich w kontek\u015bcie historii Polski XIX wieku prof. Mieczys\u0142aw Pater. Warto wspomnie\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy opierali si\u0119 rusyfikacji \u2013 i b\u0119d\u0105cego jej instrumentem prawos\u0142awia. P\u0142acili za to \u017cyciem, katorg\u0105 na Syberii, wi\u0119zieniem czy  ruin\u0105 materialn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Zanim jednak przypomn\u0119 to, co dzia\u0142o si\u0119 w ostatnim \u0107wier\u0107wieczu XIX wieku, warto przypomnie\u0107 wcze\u015bniejsz\u0105 histori\u0119. W 1054 r. nast\u0105pi\u0142a schizma wschodnia. Mimo pr\u00f3b zjednoczeniowych Ko\u015bcio\u0142a \u2013 Unie Lyo\u0144ska z 1274 i Florencka z  1439 roku \u2013 podzia\u0142 okaza\u0142 si\u0119 by\u0107, niestety, trwa\u0142y. Do czasu \u2013 realn\u0105 pr\u00f3b\u0105 przynajmniej cz\u0119\u015bciowego zjednoczenia okaza\u0142a si\u0119 przygotowana mi\u0119dzy innymi przez wielkiego kaznodziej\u0119 ksi\u0119dza Piotra Pow\u0119skiego \u2013 czyli Piotra Skarg\u0119 \u2013 Unia Brzeska. Zawarto j\u0105 w 1596 r. Zwracam uwag\u0119 na nazwiska uwiecznione na tym dokumencie. Czysto polskie nazwiska prawos\u0142awnych biskup\u00f3w, kt\u00f3rzy podporz\u0105dkowali si\u0119 w wymiarze religijnym katolickiemu papie\u017cowi, a wymiarze politycznym \u201ewesternizowali\u201d swoje wsp\u00f3lnoty religijne. . Metropolita Kijowa i ca\u0142ej Rusi \u2013 Micha\u0142 Rakoza oraz biskupi: \u0142ucki Cyryl Terlecki, w\u0142odzimierski Hipacy Pociej (dawny kasztelan brzeski), po\u0142ocki Grzegorz Zahorski, pi\u0144ski Leoncjusz Pe\u0142czycki, che\u0142mski Dionizy Zbirujski. Ten akt spotka\u0142 si\u0119 z kontrofensyw\u0105, powsta\u0142a tzw. dyzunia. Wrogowie Unii nie przebierali w  \u015brodkach: w 1623 roku w Witebsku zamordowali, wyniesionego p\u00f3\u017aniej na o\u0142tarze biskupa Po\u0142ocka  Jozafata Kuncewicza (zn\u00f3w polskie nazwisko). Jednak, jak to uj\u0105\u0142 poeta Jerzy Narbutt: \u201eB\u00f3g prosto po liniach pisze krzywych\u201d \u2013 moralny sprawca \u015bmierci \u015bw. J\u00f3zefata dyzunicki archimandryta Wilna Melecjusz Smotrycki (zn\u00f3w czysto  polskie nazwisko!) nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 na katolicyzm.<\/p>\n\n\n\n

To oczywiste, \u017ce Rosja gra\u0142a kart\u0105 prawos\u0142awia, a Polska \u2013 katolicyzmu. W tej walce strona polska ponosi\u0142a ofiary \u2013 \u015bmier\u0107 jezuity Andrzeja Boboli w  roku 1657, (kanonizowany w 1938). Ale by\u0142y te\u017c znacz\u0105ce sukcesy : pod koniec XVII wieku ze Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 diecezja przemyska (1697) i lwowska (1700).<\/p>\n\n\n\n

Walka z unitami, co charakterystyczne, wzmaga\u0142a si\u0119 zawsze po polskich powstaniach narodowych \u2013 zreszt\u0105 dotyczy\u0142o to ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego (przejawem tego by\u0142y kasaty klasztor\u00f3w, rozwi\u0105zywanie zakon\u00f3w i zsy\u0142ki ksi\u0119\u017cy na Sybir).<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bnie po kolejnym powstaniu \u2013 listopadowym, w 1839 roku Uni\u0119 zniesiono na ca\u0142ych Kresach a\u017c po Bug. Tak, 106 lat przed Ja\u0142t\u0105 i Poczdamem Rosja wytyczy\u0142a granic\u0119, kt\u00f3ra potem przesz\u0142a do historii jako \u201elinia Curzona\u201d. Po nast\u0119pnym powstaniu \u2013 styczniowym \u2013 zlikwidowano ostatnia diecezj\u0119 unick\u0105: che\u0142msk\u0105. Sk\u0142ada\u0142o si\u0119 na ni\u0105 270 parafii i prawie \u0107wier\u0107 miliona wiernych. Zlikwidowano j\u0105 administracyjnie, ale nie mo\u017cna jej by\u0142o uniewa\u017cni\u0107 w  sercach i umys\u0142ach, modlitwach i trwaniu, cz\u0119sto prostych ludzi. Mo\u017ce i zgrzebna, ale ta wiara okaza\u0142a si\u0119 silniejsza ni\u017c pot\u0119ga Moskwy.   <\/p>\n\n\n\n

Jednak najpierw przyszed\u0142 czas na \u201etajemnic\u0119 bolesn\u0105\u201d tego polskiego, katolickiego, podlaskiego i che\u0142mskiego r\u00f3\u017ca\u0144ca. Na \u201etajemnic\u0119 radosn\u0105\u201d przysz\u0142o czeka\u0107 kolejne cztery dekady: unici wytrwali , cho\u0107 wielu z nich, naszych rodak\u00f3w nie  doczeka\u0142o. Paciorkami \u201etajemnicy bolesnej\u201d owego r\u00f3\u017ca\u0144ca by\u0142y zburzone i zamykane ko\u015bcio\u0142y, wyp\u0119dzani ksi\u0119\u017ca, zabici, ranni, zsy\u0142ani na katorg\u0119, aresztowani, pozbawieni maj\u0105tku polscy unici.<\/p>\n\n\n\n

W historii Polski i Ko\u015bcio\u0142a katolickiego krwawymi zg\u0142oskami zapisa\u0142y si\u0119 miasta, miasteczka, wsie i osiedla: Komica, Jan\u00f3w  Podlaski, Parczew, Horb\u00f3w, K\u0142oda Ma\u0142a, Piszczac, Drel\u00f3w, Pratulin, Der\u0142o, Soko\u0142\u00f3w, Ho\u0142ubla , Rog\u00f3w, Horoszki, Mszana, Prochenki, Olszanka, wreszcie s\u0142ynny Kode\u0144. Potajemnie chrzczono dzieci, spowiadano, udzielano komunii, \u015blub\u00f3w, ostatnich sakrament\u00f3w, bierzmowano i katechizowano. Kap\u0142ani i wierni byli niczym pierwsi chrze\u015bcijanie: konspirowano nie tylko przed \u017candarmem, ale te\u017c przed popem, so\u0142tysem czy prawos\u0142awnymi s\u0105siadami. Rosyjskie w\u0142adze rozebra\u0142y ko\u015bcio\u0142y w \u0141omazach i Rossoszu i -co mo\u017ce gorsze- zamienia\u0142y je, jak w  Worowie czy Sledzianiowie, Grannem \u2013 na cerkwie. Ksi\u0119\u017ca udawali kupc\u00f3w, handlarzy, sklepikarzy, prywatnych nauczycieli i domokr\u0105\u017cc\u00f3w. Zapis tej walki z polsko\u015bci\u0105 i wiar\u0105 katolick\u0105 wschodniego obrz\u0105dku mo\u017cna zale\u017a\u0107 w  wydanej w Krakowie w 1905 roku \u201eMartyrologii Podlasia\u201d.  <\/p>\n\n\n\n

Najwy\u017cszy czas, aby w Che\u0142mie, Bia\u0142ej Podlaskiej, Soko\u0142owie mo\u017cna by\u0142o chodzi\u0107 ulicami owych aposto\u0142\u00f3w XIX wieku. Zas\u0142uguj\u0105 na nie ksi\u0119\u017ca-jezuici Jackowski, Mrowi\u0144ski, Braer, Mahl, Franke, Sowa\u0144ski, Szaflarski, Bondiss, P\u0142uksza, Markefka, Pydynkowski, Urgan, Walszlegier, Kranpe, Czermi\u0144ski, Waschitza i bracia zakonni Jankiewicz, Guzicki, Bucniewicz. Zwracam uwag\u0119 na kilka \u015bl\u0105skich nazwisk- wsparcie dla rodak\u00f3w -unit\u00f3w mia\u0142o wszechpolski charakter. Wspomnie\u0107 nale\u017cy o tych, kt\u00f3rzy pomagali, a przede wszystkim o za\u0142o\u017conym przez dzia\u0142aczy Ligi Narodowej (St. Kozicki, A. Prugar-Zawadzki, N. Arcichowski) w 1903 roku Towarzystwie Opieki na Unitami. Zorganizowa\u0142o ono 50-osobow\u0105 konspiracyjna wypraw\u0119 delegacji unit\u00f3w do Watykanu, kt\u00f3ra nielegalnie przekroczy\u0142a granic\u0119 zabor\u00f3w rosyjskiego i austriackiego i zosta\u0142a przyj\u0119ta przez Ojca \u015aw. Piusa X. Dzia\u0142aczem TONU by\u0142 p\u00f3\u017aniejszy noblista W\u0142adys\u0142aw Stanis\u0142aw Reymont.<\/p>\n\n\n\n

W czasach, gdy wielu, w  kraju i zagranic\u0105,  wyszydza m\u0119cze\u0144stwo Polak\u00f3w warto wspomnie\u0107 o tej mniej znanej karcie martyrologii Polski i polskiego Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki Jaka jest definicja polsko\u015bci? Roman Dmowski napisa\u0142, \u017ce: \u201eKatolicyzm nie jest dodatkiem do polsko\u015bci, zabarwieniem jej<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1916,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,9],"tags":[],"class_list":["post-1915","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1915","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1915"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1915\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1917,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1915\/revisions\/1917"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1916"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1915"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1915"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1915"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}