{"id":3266,"date":"2023-02-10T14:53:48","date_gmt":"2023-02-10T20:53:48","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=3266"},"modified":"2023-02-10T14:53:49","modified_gmt":"2023-02-10T20:53:49","slug":"mniej-rosji-w-postsowieckiej-azji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2023\/02\/10\/mniej-rosji-w-postsowieckiej-azji\/","title":{"rendered":"Mniej Rosji w postsowieckiej Azji"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

Ryszard Czarnecki<\/a><\/h3>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Po 24 lutego 2022 zacz\u0119\u0142o si\u0119 nowe globalne rozdanie geopolityczne. Cz\u0119\u015bci\u0105 tych zmian s\u0105 te\u017c ruchy tektoniczne w Azji \u015arodkowej, a wi\u0119c w tradycyjnym, od dw\u00f3ch wiek\u00f3w, obszarze wp\u0142yw\u00f3w najpierw caratu, czyli \u201eBia\u0142ej Rosji\u201d, p\u00f3\u017aniej Zwi\u0105zku Sowieckiego czyli \u201eCzerwonej Rosji\u201d – \u017ceby u\u017cy\u0107 definicji historyka Jana Kucharzewskiego – wreszcie Rosji Putina. Zmiany te mog\u0142em obserwowa\u0107 w czasie swoich 22 wizyt w sze\u015bciu krajach tego regionu na przestrzeni trzech dekad. Tak\u017ce podczas ostatniego pobytu w Uzbekistanie i Tad\u017cykistanie. Przewa\u017cnie nie s\u0105 to zmiany spektakularne, cz\u0119sto s\u0105 wynikiem wieloletnich proces\u00f3w. S\u0105 jednak coraz bardziej widoczne. Dotycz\u0105 one na przyk\u0142ad coraz mniejszej znajomo\u015bci j\u0119zyka rosyjskiego u ludzi m\u0142odych, a przecie\u017c przez sto kilkadziesi\u0105t lat na milionach kilometr\u00f3w kwadratowych Azji Centralnej by\u0142 to \u201elingua franca\u201d, ale te\u017c wyznacznik przynale\u017cno\u015bci do elity. Stopniowo coraz silniejsze s\u0105 te\u017c wp\u0142ywy islamu. W Tad\u017cykistanie s\u0142ysza\u0142em, jak m\u0142odzi ludzie zwracaj\u0105 si\u0119 do innych os\u00f3b osobi\u015bcie lub przez telefon rozpoczynaj\u0105c od pozdrowienia \u201esalam alejkum\u201d. Oczywi\u015bcie przyk\u0142ad Ramzana Kadyrowa pokazuje, \u017ce mo\u017cna by\u0107 mocno podkre\u015blaj\u0105cym swoj\u0105 identyfikacj\u0119 religijn\u0105 muzu\u0142maninem, a jednocze\u015bnie wspiera\u0107 ide\u0119 imperialnej Rosji. Jednak w wymiarze spo\u0142ecznym, cywilizacyjnym, w praktyce wi\u0119ksza rola islamu oznacza tam \u201eotwarcie drzwi\u201d na Turcj\u0119 w przypadku szeregu pa\u0144stw Azji postsowieckiej (Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan) czy kraje arabskich, przede wszystkim Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105 i Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz Iranu (Tad\u017cykistan).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Nasi tam pozostali\u2026
\u00a0
Tad\u017cycy, z kt\u00f3rymi rozmawia\u0142em, dobrze sytuowani, w przesz\u0142o\u015bci zwi\u0105zani z w\u0142adz\u0105 m\u00f3wi\u0105 do mnie, \u017ce wojna w Europie Wschodniej powinna si\u0119 jak najszybciej sko\u0144czy\u0107 i \u017ce nikomu ona nie s\u0142u\u017cy. Dopiero po chwili dociera do mnie, \u017ce pierwszej czy drugiej fali mobilizacji podlegali lub podlegaj\u0105 Tad\u017cycy mieszkaj\u0105cy w Rosji, maj\u0105cy cz\u0119sto podw\u00f3jne obywatelstwo (Federacji Rosyjskiej i Tad\u017cykistanu). Bywa, \u017ce s\u0105 to ich w\u0142asne wnuki, wnuki cz\u0142onk\u00f3w rodziny czy s\u0105siad\u00f3w. Czu\u0107 ich strach i bezradno\u015b\u0107. Ale te\u017c ostro\u017cno\u015b\u0107 – wol\u0105 nie oskar\u017ca\u0107 o to ani Putina, ani Kijowa.
\u00a0
O Polsce m\u00f3wi si\u0119 tu z szacunkiem i uznaniem. W ka\u017cdym z kraj\u00f3w Azji Centralnej jest sporo ludzi polskiego pochodzenia, cz\u0119sto potomk\u00f3w tych wywiezionych tu ju\u017c w latach 1930-tych, gdy pod pretekstem walki z polsk\u0105 \u201eDw\u00f3jk\u0105\u201d, czyli naszym wywiadem penetruj\u0105cym szeregi partii komunistycznej na Ukrai\u0144skiej i Bia\u0142oruskiej Republice Sowieckiej zabito i wywieziono oko\u0142o p\u00f3\u0142tora (!) miliona naszych rodak\u00f3w z dawnych Kres\u00f3w Wschodnich RP. To potomkowie Polak\u00f3w, do kt\u00f3rych Rzeczpospolita nie wr\u00f3ci\u0142a po nieszcz\u0119snym Traktacie Ryskim, kt\u00f3ry zostawi\u0142 miliony naszych ludzi na pastw\u0119 Sowiet\u00f3w. Sam pami\u0119tam olbrzymi\u0105 liczb\u0119 polskich nazwisk na spisach wyborc\u00f3w podczas wybor\u00f3w w stolicy Uzbekistanu \u2013 Taszkiencie, gdzie by\u0142em oficjalnym obserwatorem z ramienia Parlamentu Europejskiego.
\u00a0
W uwiecznionej przez Ksawerego Pruszy\u0144skiego Samarkandzie nie ma ju\u017c tr\u0119bacza \u2013 postaci z legendy \u0142\u0105cz\u0105cej Rzeczpospolit\u0105 z tym terytorium na ko\u0144cu \u015bwiata. Kontrola paszportowa na lotnisku, trzeba przyzna\u0107, bardzo czystym, jest powierzchowna. W mie\u015bcie jest niema\u0142o hoteli na r\u00f3\u017cn\u0105 kiesze\u0144. O post\u0119puj\u0105cej islamizacji albo powrocie do \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiadczy fakt, \u017ce bardzo wiele kobiet – tak, jak w s\u0105siednim Tad\u017cykistanie-\u00a0 chodzi w chustach. A w centrum i na przedmie\u015bciach co rusz spotykam \u201ehalal markety\u201d oferuj\u0105ce jedzenie na islamsk\u0105 mod\u0142\u0119.
\u00a0
Nazwiska, czyli odcinanie p\u0119powiny od Moskwy
\u00a0
Mijam hotel \u201eUlukbeg\u201d. Kieruj\u0119 si\u0119 na granic\u0119 uzbecko-tad\u017cyck\u0105, po\u0142o\u017conej bardzo niedaleko od Samarkandy.. Przede mn\u0105 cztery godziny jazdy samochodem do Duszanbe. Z okna samochodu widz\u0119 wiele zadbanych dom\u00f3w. Jest schludnie i czysto, ale droga kontrastuje z otoczeniem: potwornie trz\u0119sie. Mijamy drogowskaz na Taszkient i kompleks FAYZ z restauracj\u0105, marketem i centrum turystycznym. Na samym wyje\u017adzie z Samarkandy droga jest tak szeroka, \u017ce mo\u017ce spokojnie pomie\u015bci\u0107 trzy pasy w ka\u017cd\u0105 stron\u0119, tyle \u017ce\u2026 nie s\u0105 one oznakowane. Nieznaj\u0105cy j\u0119zyk\u00f3w Polak w Tad\u017cykistanie nie zginie: widz\u0119 neony z napisami jakby \u017cywcem wyj\u0119tymi z Polski: \u201ereklama\u201d i \u201emebel\u201d.
\u00a0
Jedziemy przez g\u00f3ry i to s\u0142ynn\u0105 Silk Road, a wi\u0119c historycznym Jedwabnym Szlakiem, kt\u00f3ry teraz ma znowu nabra\u0107 na znaczeniu. Zanim jednak stan\u0105\u0142em oko w oko w w\u0105wozie zamkni\u0119tym przez wysokie g\u00f3ry w obu stron, z zapieraj\u0105cym dech krajobrazem, przeje\u017cd\u017camy przez granic\u0119 pa\u0144stwow\u0105 Uzbekistanu i Tad\u017cykistanu. Jeszcze niedawno stosunki mi\u0119dzy dwoma pa\u0144stwami o r\u00f3\u017cnej, bo turecko-perskiej tradycji by\u0142y napi\u0119te. Zmiana na stanowisku prezydenta w Taszkiencie, gdzie rz\u0105dz\u0105cego przez 27 lat Isloma Karimowa (1989-1991: I sekretarz KC Komunistycznej Partii Uzbeckiej SRR; 1990-1999:prezydent Uzbeckiej SRR;1991-2016 – prezydent Uzbekistanu) zast\u0105pi\u0142 Szawkat Mirzijojew – pozwoli\u0142a na normalizacje stosunk\u00f3w z Duszanbe, w kt\u00f3rym od 31 lat (1992-1994: tymczasowa g\u0142owa pa\u0144stwa; od 1994 prezydent Tad\u017cykistanu) rz\u0105dzi prezydent Emomali Rahmon. To te\u017c przyk\u0142ad odcinania kulturowej p\u0119powiny \u0142\u0105cz\u0105cej azjatyckie, muzu\u0142ma\u0144skie narody z Rosj\u0105. Prezydent nazywa\u0142 si\u0119 kiedy\u015b Rachmonow, a potem w ramach \u201etad\u017cykizacji\u201d nazwisk i powrot\u00f3w do \u017ar\u00f3de\u0142 \u201eunarodowil\u201d nazwisko na Rahmon. Wywodz\u0105cy si\u0119 z KPZR aparatczyk potrafi\u0142 kiedy\u015b wyczu\u0107, w jakim kierunku wiej\u0105 polityczne wiatry, dlatego te\u017c, je\u015bli ostatnio pozwoli\u0142 sobie na publiczne zbesztanie Putina, to pewnie nie wierzy, \u017ce Rosja mo\u017ce si\u0119 wzmacnia\u0107, tylko wr\u0119cz przeciwnie. Pozna\u0142em go w zesz\u0142ej dekadzie, gdy przyj\u0105\u0142 oficjaln\u0105 delegacj\u0119 europarlamentu ,przed\u0142u\u017caj\u0105c spotkanie z planowanej godziny niemal dwukrotnie . O\u017cywi\u0142 si\u0119 natychmiast, gdy us\u0142ysza\u0142, \u017ce jestem z Polski i wyra\u017anie wola\u0142 od tego momentu rozmawia\u0107 z Polakiem, przedstawicielem kraju maj\u0105cego, cho\u0107 w cz\u0119\u015bci podobne do\u015bwiadczenia historyczne ,ni\u017c z europos\u0142ami Europy Zachodniej.
\u00a0
Na granicy: podr\u00f3\u017c do komunizmu…
\u00a0
Granica mi\u0119dzy pa\u0144stwem Uzbek\u00f3w a Tad\u017cyk\u00f3w wprost przypomina czasy g\u0142\u0119bokiego komunizmu. Musz\u0119 wysi\u0105\u015b\u0107 z samochodu i pokona\u0107 kilkadziesi\u0105t metr\u00f3w na piechot\u0119, aby podda\u0107 si\u0119, jeszcze po stronie uzbeckiej trzem kontrolom: dw\u00f3m paszportowym i jednej baga\u017cowej. Pogranicznicy s\u0105 mili i ciep\u0142o reaguj\u0105 na polski paszport.
Skontrolowany i prze\u015bwietlony wychodz\u0119 na pas ziemi niczyjej niczym z film\u00f3w o przekazywaniu sobie przez dwa mocarstwa wi\u0119\u017ani\u00f3w (zak\u0142adnik\u00f3w). Po stu kilkudziesi\u0119ciu metrach dochodz\u0119 do punktu granicznego po stronie Tad\u017cykistanu. Znowu dwie kontrole, a nast\u0119pnie ze 20 minut czekania a\u017c s\u0142u\u017cby obu pa\u0144stw sprawdz\u0105 osobno samoch\u00f3d, kt\u00f3rym jecha\u0142em i mojego pana kierowc\u0119. Czas oczekiwania umilam na ogl\u0105daniu eksponowanych fotografii obu prezydent\u00f3w; albo razem, albo osobno. Tad\u017cyk jest wyra\u017anie wy\u017cszy i ro\u015blejszy od Uzbeka. Jest te\u017c bardziej eksponowany. W zasadzie nie ma tu zdj\u0119\u0107, na kt\u00f3rych by nie by\u0142.
\u00a0
P\u00f3\u017aniej dopiero us\u0142ysz\u0119 od przyjaci\u00f3\u0142, \u017ce uratowa\u0142 mnie paszport dyplomatyczny. Opowiada mi cz\u0142owiek, kt\u00f3ry maj\u0105c wa\u017cna wiz\u0119, chcia\u0142 przekroczy\u0107 samochodem granic\u0119 mi\u0119dzy Uzbekistanem a Kazachstanem. Sta\u0142 blisko dziesi\u0119\u0107 godzin, a i tak uratowa\u0142a go dopiero interwencja polskiej ambasady w Astanie \u2013 bez niej granicy by nie przekroczy\u0142. Tego nie czuj\u0105 politycy, biznesmeni, tury\u015bci l\u0105duj\u0105cy na lotniskach w Azji \u015arodkowej, gdzie przej\u015bcie kontroli paszportowej jest formalno\u015bci\u0105 (je\u015bli spe\u0142nia si\u0119 wszelkie wymogi). C\u00f3\u017c, czasy s\u0105 postkomunistyczne, ale granice pa\u0144stwowe w tym regionie s\u0105 jakby z \u201eczasu przesz\u0142ego dokonanego\u201d kolejne do\u015bwiadczenie.
\u00a0
Jedwabny Szlak, pionowe \u015bciany g\u00f3r \u2013 ludzie i samochody s\u0105 male\u0144kie w tym w\u0105wozie. Przejazd tedy to czas pokory cz\u0142owieka wobec przyrody.
\u00a0
A czas pokory wobec Rosji ko\u0144czy si\u0119 tutaj chyba\u00a0definitywnie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki Po 24 lutego 2022 zacz\u0119\u0142o si\u0119 nowe globalne rozdanie geopolityczne. Cz\u0119\u015bci\u0105 tych zmian s\u0105 te\u017c ruchy<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3267,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,9],"tags":[],"class_list":["post-3266","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polityka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3266"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3266\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3268,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3266\/revisions\/3268"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3267"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}