{"id":3847,"date":"2023-04-15T06:13:14","date_gmt":"2023-04-15T11:13:14","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=3847"},"modified":"2023-04-15T06:13:15","modified_gmt":"2023-04-15T11:13:15","slug":"odplyw-imperium-po-dwoch-wiekach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2023\/04\/15\/odplyw-imperium-po-dwoch-wiekach\/","title":{"rendered":"Odp\u0142yw imperium po dw\u00f3ch wiekach"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

Ryszard Czarnecki<\/h3>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

W Azji \u015arodkowej trwa wielki geopolityczny mecz, w kt\u00f3rym \u015bcieraj\u0105 si\u0119 wp\u0142ywy Rosji, Chin, Turcji, Iranu oraz szeroko rozumianego Zachodu. Sytuacja jest dynamiczna i mo\u017cna zaryzykowa\u0107 tez\u0119, \u017ce powoli \u2013 mo\u017ce nazbyt powoli \u2013 ko\u0144czy si\u0119 oko\u0142o 200-letni okres, w kt\u00f3rym dzieli\u0142 tu i rz\u0105dzi\u0142 najpierw Sankt Petersburg, a potem Moskwa.<\/p>\n\n\n\n

Do postsowieckiej Azji zalicza si\u0119 zwykle sze\u015b\u0107 pa\u0144stw: najwi\u0119kszy terytorialnie Kazachstan, najliczniejszy Uzbekistan oraz Kirgistan, Tad\u017cykistan, Turkmenistan i Mongoli\u0119. Niekt\u00f3rzy eksperci, zw\u0142aszcza anglosascy, t\u0119 sz\u00f3stk\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 jeszcze o Afganistan, co wydaje si\u0119 jednak merytorycznie, nie tylko geograficznie, w\u0105tpliwe. Wszystkie te pa\u0144stwa poza Mongoli\u0105 wchodzi\u0142y w sk\u0142ad Zwi\u0105zku Sowieckiego jako \u015brodkowoazjatyckie republiki socjalistyczne. Mongolia mia\u0142a status pa\u0144stwa niepodleg\u0142ego, co oczywi\u015bcie by\u0142o fikcj\u0105 \u2013 o wszystkim decydowa\u0142a Moskwa, a nie U\u0142an Bator. Dzi\u015b we wszystkich tych pa\u0144stwach wp\u0142ywy rosyjskie wyra\u017anie s\u0142abn\u0105. Nie jest to rzecz jasna tak proste, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107 obserwatorom z pa\u0144stw zachodnich, oczekuj\u0105cych prostej odpowiedzi, czy Astana, Taszkient, Duszanbe, Biszkek, Aszchabad i U\u0142an Bator s\u0105 z Zachodem przeciwko Rosji, czy z Rosj\u0105 przeciwko Zachodowi. Zmiany s\u0105 jednak widoczne i w poszczeg\u00f3lnych krajach, i w ca\u0142ym regionie. Wp\u0142yw Rosji maleje, cho\u0107 trudno oczekiwa\u0107, \u017ce po dw\u00f3ch wiekach dominacji ca\u0142kowicie on wyparuje. Nie chodzi tu tylko o polityk\u0119: pa\u0144stwa Azji Centralnej w ONZ nie popieraj\u0105 w g\u0142osowaniach Rosji jak Bia\u0142oru\u015b, Syria i Erytrea, ale te\u017c nie pot\u0119piaj\u0105 jej tak jak kraje Zachodu.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Rosja s\u0142abnie, ale\u2026<\/h2>\n\n\n\n

Je\u015bli chodzi o gospodark\u0119, to g\u0142\u00f3wnym partnerem Uzbekistanu \u2013 pisz\u0119 te s\u0142owa wracaj\u0105c z mojej czwartej wizyty w tym kraju, a trzeciej w ostatnich szesnastu miesi\u0105cach \u2013 jest wci\u0105\u017c Federacja Rosyjska. Na drugim miejscu s\u0105 Chiny, na trzecim Kazachstan, a dopiero na czwartym liczone wsp\u00f3lnie kraje cz\u0142onkowskie Unii Europejskiej.<\/p>\n\n\n\n

Rosjanie s\u0105 te\u017c numerem jeden, je\u015bli chodzi o liczb\u0119 turyst\u00f3w odwiedzaj\u0105cych Uzbekistan. Zw\u0142aszcza teraz, gdy mo\u017cliwo\u015bci podr\u00f3\u017cowania obywateli Federacji Rosyjskiej bardzo si\u0119 zaw\u0119zi\u0142y z powodu wojny w Europie Wschodniej. Oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona Rosjan, kt\u00f3rzy przyjechali w zesz\u0142ym roku do Taszkientu, Samarkandy, Buchary, Chiwy i Mujnaku, pokazuje wci\u0105\u017c istotne wp\u0142ywy.<\/p>\n\n\n\n

Jednak w wymiarze politycznym Uzbekistan jest mniej skory do wsp\u00f3\u0142pracy z Moskw\u0105 w ramach r\u00f3\u017cnych organizacji i porozumie\u0144 pa\u0144stw Azji postsowieckiej ni\u017c niekt\u00f3rzy jego s\u0105siedzi. Podobne zmiany wida\u0107 na ulicy: w restauracjach i klubach muzyka angielska wypiera rosyjsk\u0105, a z m\u0142odymi Uzbekami lepiej dogadywa\u0107 si\u0119 po angielsku ni\u017c po rosyjsku, co akurat jest charakterystyczne dla ca\u0142ego regionu i Kaukazu Po\u0142udniowego.<\/p>\n\n\n\n

Wp\u0142ywy Chin, Turcji i Iranu<\/h2>\n\n\n\n

Charakterystyczne, \u017ce w Azji \u015arodkowej najbardziej \u201ew szkod\u0119\u201d Rosji wcale nie wchodzi Zach\u00f3d, kt\u00f3rego mo\u017cliwo\u015bci kija i marchewki s\u0105 znacznie mniejsze ni\u017c innych graczy w regionie. Rosjan bowiem wypieraj\u0105 oficjalnie wcale nie antagonistyczne wobec nich Chiny oraz Turcja, a w przypadku Tad\u017cykistanu \u2013 Iran. Ten ostatni przypadek jest o tyle ciekawy, \u017ce to pa\u0144stwo ze stolic\u0105 w Duszanbe (by\u0142em tam po raz drugi par\u0119 miesi\u0119cy temu) jest kulturowo, historycznie, cywilizacyjnie i j\u0119zykowo zwi\u0105zane z Persj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnim czasie Turcja obok organizacji Turksoy, skupiaj\u0105cej pa\u0144stwa zwi\u0105zane z tureck\u0105 spu\u015bcizn\u0105 historyczno-kulturowo-j\u0119zykow\u0105, powo\u0142a\u0142a te\u017c struktur\u0119 stricte polityczn\u0105 \u2013 Organization of Turkic States (OTS). Skupia ona poza sam\u0105 Turcj\u0105 r\u00f3wnie\u017c Kazachstan, Kirgistan i Uzbekistan. Poza pa\u0144stwami regionu \u2013 ci\u0105\u017c\u0105cy ku Iranowi Tad\u017cykistan ma status obserwatora, podobnie jak Turkmenistan \u2013 jest tam tak\u017ce Azerbejd\u017can. Tureckie firmy, wspierane przez banki i pa\u0144stwo, dokonuj\u0105 prawdziwej ekspansji w regionie. Wymiana handlowa Ankary z pi\u0105tk\u0105 dawnych republik sowieckich ju\u017c przekracza obroty handlowe Rosji w regionie (sic!), je\u017celi nie liczy\u0107 pot\u0119\u017cnego rosyjskiego eksportu militarnego…<\/p>\n\n\n\n

Ciekawe, \u017ce status obserwatora maj\u0105 tu bardzo aktywne W\u0119gry, kt\u00f3re przej\u0119\u0142y pi\u0105ty co do wielko\u015bci bank w Uzbekistanie! Interesuj\u0105ce, \u017ce z pa\u0144stw naszego regionu Europy szczeg\u00f3lnie du\u017c\u0105 aktywno\u015b\u0107 w Azji \u015arodkowej wykazuj\u0105 tak\u017ce takie kraje jak \u0141otwa, Czechy i Bu\u0142garia. Chodzi tu o aktywno\u015b\u0107 przede wszystkim dyplomatyczn\u0105 i gospodarcz\u0105. Nam, Europie \u015arodkowo-Wschodniej, jest tam \u0142atwiej ni\u017c najwi\u0119kszym krajom Europy Zachodniej, bo nikt nie mo\u017ce nam przyszy\u0107 \u0142atki kolonializmu i mamy podobne do\u015bwiadczenie \u017cycia w komunizmie i wychodzenia z niego. Wszystko to \u2013 przede wszystkim ofensywa Ankary, ale te\u017c kraj\u00f3w Zachodu (w ostatnich latach inwestycje Niemiec i Holandii) \u2013 dzieje si\u0119 kosztem Rosji. Dlatego przyszed\u0142 czas na wi\u0119ksz\u0105, zaplanowan\u0105 i skoordynowan\u0105 na szczeblu pa\u0144stwowym aktywno\u015b\u0107 Polski i wspieranych przez struktury pa\u0144stwa polskich firm.<\/p>\n\n\n\n

Chiny id\u0105 po \u201eswoje\u201d?<\/h2>\n\n\n\n

Rosja w Azji Centralnej zap\u0142aci wysok\u0105 cen\u0119 za ograniczone wsparcie Chin (lub \u201e\u017cyczliw\u0105 neutralno\u015b\u0107\u201d) po 24 lutego 2022 r. Pekin bowiem, kt\u00f3ry w Afryce stara si\u0119 unika\u0107 poszerzania strefy wp\u0142yw\u00f3w tam, gdzie aktywni s\u0105 Rosjanie, tutaj nie ma takich zahamowa\u0144. To zreszt\u0105 szerszy temat, kt\u00f3ry dotyczy tak\u017ce samego terytorium Federacji Rosyjskiej: skoro W\u0142adywostok jeszcze sto sze\u015b\u0107dziesi\u0105t kilka lat temu by\u0142 w chi\u0144skich r\u0119kach, to nie dziwmy si\u0119, \u017ce teraz ChRL wykorzystuje s\u0142abo\u015b\u0107 Moskwy i np. wraca do starej, chi\u0144skiej nazwy W\u0142adywostoku \u2013 Chajszenwaj \u2013 poprzez tak\u0105 w\u0142a\u015bnie decyzj\u0119 pa\u0144stwowej chi\u0144skiej komisji kodyfikacji j\u0119zykowej.<\/p>\n\n\n\n

Uzbecy twierdz\u0105, \u017ce cho\u0107 2,33 proc. obywateli stanowi\u0105 Rosjanie \u2013 w Taszkiencie ich obecno\u015b\u0107 jest naprawd\u0119 widoczna \u2013 to nie ma \u017cadnych sygna\u0142\u00f3w o starciach czy konfliktach z szacowan\u0105 na ponad 100 tys. mniejszo\u015bci\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 w tym kraju. Od wa\u017cnego uzbeckiego polityka us\u0142ysza\u0142em nawet, \u017ce tamtejsi Rosjanie s\u0105 inni ni\u017c ci w Moskwie: nie s\u0105 tacy aroganccy i zarozumiali jak tamci z \u201ecentrali\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Proces odspawania postsowieckiej Azji \u015arodkowej od Rosji nie b\u0119dzie przebiega\u0107 szybko i \u0142atwo \u2013 ale jest, na szcz\u0119\u015bcie dla Polski, faktem. Wi\u0119zy i zale\u017cno\u015bci ekonomiczne, kulturowe i polityczne b\u0119d\u0105 coraz bardziej r\u00f3wnowa\u017cone i ograniczane przez wp\u0142yw Chin, Turcji, a po cz\u0119\u015bci Zachodu i Iranu. Na naszych oczach Moskwa traci to, nad czym mia\u0142a kontrol\u0119 przez dwa wieki. Jeste\u015bmy \u015bwiadkami historycznego procesu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki W Azji \u015arodkowej trwa wielki geopolityczny mecz, w kt\u00f3rym \u015bcieraj\u0105 si\u0119 wp\u0142ywy Rosji, Chin, Turcji, Iranu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":3848,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,9],"tags":[],"class_list":["post-3847","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-polityka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3847"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3849,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3847\/revisions\/3849"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}