{"id":4172,"date":"2023-05-23T16:37:51","date_gmt":"2023-05-23T21:37:51","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=4172"},"modified":"2023-05-23T16:37:51","modified_gmt":"2023-05-23T21:37:51","slug":"zapiski-z-kazachstanu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2023\/05\/23\/zapiski-z-kazachstanu\/","title":{"rendered":"ZAPISKI Z KAZACHSTANU"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

Ryszard Czarnecki<\/h3>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Dopiero co wr\u00f3ci\u0142em z Kazachstanu. To ju\u017c moja dwunasta wizyta w  kraju, z kt\u00f3rym zwi\u0105zane s\u0105 losy setek tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w. Przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie w kazachskie stepy wywo\u017cono Polak\u00f3w za sowieckich czas\u00f3w. To obecnie najwi\u0119ksze pa\u0144stwo Azji \u015arodkowej, sta\u0142o si\u0119 wtedy \u2013 wbrew woli gospodarzy czyli Kazach\u00f3w i wbrew woli polskich zes\u0142a\u0144c\u00f3w – za przyczyn\u0105 \u201eczerwonej Rosji\u201d (by u\u017cy\u0107 tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki historyka Jana  Kucharzewskiego) swoistym „Domem niewoli” (by z kolei u\u017cy\u0107 tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki nies\u0142usznie dzi\u015b zapomnianej Beaty Oberty\u0144skiej, opisuj\u0105cej polskie losy w ZSRS).<\/p>\n\n\n\n

Rosyjskie rz\u0105dy z tylnego siedzenia czyli w\u00f3dka do \u015bniadania<\/p>\n\n\n\n

Dwana\u015bcie podr\u00f3\u017cy do tego jednego z dziewi\u0119ciu najwi\u0119kszych terytorialnie pa\u0144stw \u015bwiata na przestrzeni ostatnich trzech dekad – to na pewno za ma\u0142o, by wyst\u0119powa\u0107 w roli eksperta, ale z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119cej wiem o Kazachstanie dzi\u015b ni\u017c we wrze\u015bniu 1993 roku, gdy zjawi\u0142em si\u0119 tu po raz pierwszy. By\u0142em wtedy wiceministrem kultury i sztuki, w praktyce odpowiedzialnym  za sprawy zagraniczne. Mia\u0142em jecha\u0107 do Kazachstanu i do Rosji. W ministerstwie doradzano mi, \u017cebym zacz\u0105\u0142 od Moskwy, a stamt\u0105d polecia\u0142 do A\u0142maty, \u00f3wczesnej stolicy, kt\u00f3r\u0105 Rosjanie do dzisiaj uparcie nazywaj\u0105 A\u0142ma-At\u0105. Zrobi\u0142em odwrotnie. By\u0107 mo\u017ce dzi\u0119ki temu ocali\u0142em \u017cycie, ale mo\u017ce te\u017c straci\u0142em niepowtarzaln\u0105 okazj\u0119 bycia w miejscu, gdzie dzieje si\u0119 historia. By\u0142em w Kazachstanie, a nie jak pocz\u0105tkowo planowano w stolicy Rosji, gdy mia\u0142 tam miejsce tzw. pucz Janajewa. Gdy po paru dniach zameldowa\u0142em si\u0119 w hotelowym molochu „Ukraina” w Moskwie, widzia\u0142em \u015blady po kulach na \u015bcianach hotelowego budynku (nowe szyby ju\u017c wprawiono).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W A\u0142maty wieczorem by\u0142o wtedy tak ciemno, \u017ce oko wykol. Oszcz\u0119dzano na \u015bwietle. Stolica kraju, kt\u00f3ry jako ostatni (sic!) z siedemnastu republik Zwi\u0105zku Sowieckiego og\u0142osi\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 w grudniu 1991, przypomina\u0142a nasze miasta wojew\u00f3dzkie z \u0107wier\u0107 wieku wcze\u015bniej. Czu\u0107 by\u0142o przemo\u017cne wp\u0142ywy Rosji i Rosjan. Z sowieckiej ery przeniesiono niczym wedle regu\u0142y \u201ekopiuj, wklej\u201d zasady uprawiania polityki z czas\u00f3w komunizmu: minister by\u0142 Kazachem, ale wiceminister, kt\u00f3ry go pilnowa\u0142, cz\u0119sto realny decydent,  zawsze by\u0142 Rosjaninem. Spotka\u0142em si\u0119 z dwoma moimi odpowiednikami w rz\u0105dzie Kazachstanu: z wiceministrem kultury i wiceministrem edukacji. Obaj Rosjanie. Poza spotkaniami oficjalnymi przyszli do mnie, do hotelu na \u015bniadanie. By\u0142a 10:00 rano. Do \u015bniadania zam\u00f3wili\u2026 w\u00f3dk\u0119. Podano j\u0105 nie w kieliszkach, tylko w tzw. szklankach musztard\u00f3wkach. Co by\u0142o zrobi\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n

Za czas\u00f3w sowieckich pierwszymi sekretarzami partii komunistycznej w poszczeg\u00f3lnych republikach byli miejscowi: Kazachowie, Tad\u017cycy czy Azerowie, ale ich zast\u0119pcami, ciesz\u0105cymi si\u0119 zaufaniem centrali \u2013 Rosjanie. Ten wz\u00f3r przetrwa\u0142 upadek komuny.<\/p>\n\n\n\n

\u201eZag\u0142odzi\u0107 \u201d – sowiecka taktyka unicestwiania narod\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

W\u00f3wczas na terenie dawnej Kazachsta\u0144skiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej wed\u0142ug nieoficjalnych szacunk\u00f3w mieszka\u0142o ponad 100 tysi\u0119cy Polak\u00f3w \u2013 wed\u0142ug spisu narodowo\u015bciowego by\u0142o ich nieco ponad 60 tysi\u0119cy. Przybyli oni \u2013 i ich przodkowie – w dw\u00f3ch falach. Najpierw w latach 1930-tych, gdy Sowieci wywie\u017ali dziesi\u0105tki tysi\u0119cy naszych rodak\u00f3w w ramach \u201edepolonizacji\u201d obszar\u00f3w, kt\u00f3re zosta\u0142y zaw\u0142aszczone przez carsk\u0105 Rosj\u0119 podczas pierwszego rozbioru i nie wr\u00f3ci\u0142y do Macierzy po Traktacie Ryskim z 1921 roku. \u017bywio\u0142 polski by\u0142 na tych ziemiach olbrzymi, w\u0142adze komunistyczne stworzy\u0142y wi\u0119c autonomiczne obwody polskie imienia Juliana Marchlewskiego i Feliksa Dzier\u017cy\u0144skiego na terenie Ukrai\u0144skiej i Bia\u0142oruskiej SRS. Gdy polska diaspora, oficjalnie komunistyczna, zacz\u0119\u0142a by\u0107 w jakiej\u015b mierze infiltrowana przez nasz\u0105 \u201eDw\u00f3jk\u0119\u201d, a nawet funkcyjni „kompartii” \u2013 Polacy zacz\u0119li by\u0107 oskar\u017cani, \u017ce wykorzystuj\u0105 sowieckie struktury administracyjne i partyjne do utrwalania polsko\u015bci, a nie komunizowania rodak\u00f3w, Moskwa podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o fizycznej likwidacji Polak\u00f3w, tylko dlatego, \u017ce byli Polakami. Ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli, trafili w\u0142a\u015bnie do Kazachstanu.<\/p>\n\n\n\n

Druga fala to nasi rodacy wywo\u017ceni pocz\u0105wszy od lutego 1940 z terenu dawnych Kres\u00f3w Wschodnich RP, zaj\u0119tych po sowiecko-niemieckim pakcie Ribbentrop-Mo\u0142otow. Kazachstan sta\u0142 si\u0119 ziemi\u0105 polskiej martyrologii \u2013 jednocze\u015bnie b\u0119d\u0105c ziemi\u0105 martyrologii samych Kazach\u00f3w. Wszyscy niemal wiedz\u0105 o \u201eWielkim G\u0142odzie\u201d \u2013 \u201eHo\u0142odomorze\u201d na terenie Ukrai\u0144skiej SRS w latach 1930-tych. Prawie nikt jednak nie wie, \u017ce dok\u0142adnie w tym samym czasie Sowieci identyczn\u0105 operacj\u0119  – \u015bwiadomego zag\u0142adzania setek tysi\u0119cy ludzi \u2013 podj\u0119li na terenie Kazachstanu. Zgin\u0119\u0142a w\u00f3wczas ponad po\u0142owa populacji rdzennych Kazach\u00f3w!<\/p>\n\n\n\n

Szko\u0142y dla Niemc\u00f3w, nie dla Polak\u00f3w<\/p>\n\n\n\n

Kolejne moje dwie  wizyty w Kazachstanie przypad\u0142y na czas prze\u0142omu wiek\u00f3w. By\u0142em wtedy przewodnicz\u0105cym Sejmowej Komisji \u0141\u0105czno\u015bci z Polakami za Granic\u0105 i zacz\u0105\u0142em spotyka\u0107 si\u0119 z naszymi rodakami , kt\u00f3rzy wytrwali przy polsko\u015bci pi\u0119\u0107, czy sze\u015b\u0107 dekad \u2013 wbrew wszystkiemu i wszystkim. Nasi zachodni s\u0105siedzi w wyniku tajnych porozumie\u0144 mi\u0119dzy Bonn a Moskw\u0105 w ramach \u201epolityki wschodniej\u201d Niemieckiej Republiki Federalnej, a potem Federalnej Republiki Niemiec uzyskali mo\u017cliwo\u015b\u0107 funkcjonowania niemieckiego szkolnictwa w Kazachstanie. Komunistyczny rz\u0105d w Warszawie Polak\u00f3w w Kazachstanie mia\u0142 w nosie. Nie mieli w\u0142asnych szk\u00f3\u0142 i cz\u0119sto ju\u017c nie m\u00f3wili po polsku, cho\u0107 czuli si\u0119 Polakami.<\/p>\n\n\n\n

Za trzecim razem przejecha\u0142em samochodem po Kazachstanie dwa tysi\u0105ce kilometr\u00f3w. Pami\u0119tam dramatyczny stan dr\u00f3g, gdzie trzeba by\u0142o- oboj\u0119tnie czy w miastach czy w interiorze – dokonywa\u0107 slalomu na drogach, aby nie wpa\u015b\u0107 w drogowe kratery, kt\u00f3re przypomina\u0142y chwilami leje po bombach. Pami\u0119tam poruszaj\u0105ce spotkania z Polakami, kt\u00f3rzy patrzyli w nas, w przybysz\u00f3w znad Wis\u0142y i Odry niczym w \u015bwi\u0119ty obrazek, z nadziej\u0105, \u017ce natychmiast ich zabierzemy i wywieziemy z \u201enieludzkiej ziemi\u201d, by u\u017cy\u0107 tytu\u0142u ksi\u0105\u017cki Gustawa Herlinga-Grudzi\u0144skiego. Pami\u0119tam swoje w\u00f3wczas poczucie niemo\u017cno\u015bci, bo cho\u0107 rz\u0105dy w Warszawie si\u0119 zmienia\u0142y, to o polityce imigracyjnej decydowali ca\u0142y czas ci sami ludzie, kt\u00f3rzy potencjalnych repatriant\u00f3w z Kazachstanu P\u00f3\u0142nocnego \u2013 tam by\u0142o najwi\u0119ksze skupisko Polak\u00f3w \u2013 traktowali w najlepszym wypadku jak dopust Bo\u017cy, ale g\u0142\u00f3wnie jako problem czy zagro\u017cenie, jak nie ekonomiczne, to jako instrument do rosyjskiej infiltracji. „Imposybilizm” pa\u0144stwa polskiego zderza\u0142 si\u0119 z wielkimi oczekiwaniami naszych rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy przez dziesi\u0105tki lat opierali si\u0119 rusyfikacji, a potem swoistej \u201ekazachizacji\u201d kt\u00f3ra, cho\u0107 skierowana przede wszystkim przeciw Rosjanom,  uderza\u0142a te\u017c przecie\u017c w Polak\u00f3w. Jak\u017ce by\u0142o mi wtedy wstyd za to, \u017ce Polska wobec tych ludzi, kt\u00f3rzy pozostali jej wierni, zachowuje si\u0119 nie jak matka, ale jak z\u0142a macocha.<\/p>\n\n\n\n

Mi\u0119dzy Rosj\u0105 a Chinami<\/p>\n\n\n\n

Stary dowcip opowiadany ch\u0119tnie przez specjalist\u00f3w od PR m\u00f3wi o tym, jak szczur skar\u017cy si\u0119 do chomika: \u201eHej, chomik, jak to jest, \u017ce jeste\u015bmy do siebie tak podobni, ale ciebie wszyscy lubi\u0105, a na m\u00f3j widok uciekaj\u0105 wszyscy z krzykiem?\u201d Na co chomik z u\u015bmiechem: \u201eStary, ja mam lepszy PR\u201d. Dowcip ten mo\u017cna przytacza\u0107 tak\u017ce w kontek\u015bcie Kazachstanu. Ten nie tylko najwi\u0119kszy terytorialnie, ale najbogatszy kraj Azji \u015arodkowej w ostatnich latach, zw\u0142aszcza za nowego prezydenta – Kasyma- \u017bomarta Tokajewa \u2013  przeprowadzi\u0142 reformy demokratyzuj\u0105ce system polityczny, ma w strukturach w\u0142adzy realnego Ombudsmana (a raczej \u201eOmbudswoman\u201d, bo ich Rzecznikiem Praw Obywatelskich jest kobieta), prawa cz\u0142owieka s\u0105 znacznie bardziej przestrzegane ni\u017c w takim Kirgistanie, nie m\u00f3wi\u0105c o Tad\u017cykistanie czy Turkmenistanie, a mimo to w\u0142a\u015bnie Kazachstan jest pod ostrza\u0142em instytucji mi\u0119dzynarodowych z Parlamentem Europejskim na czele. O tamtych natomiast \u2013 cisza. To znamienne, ale da si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107. Kazachstan bowiem jest krajem, w kt\u00f3rym \u015bcieraj\u0105 si\u0119 wp\u0142ywy Rosji i Chin, ale te\u017c Wschodu i Zachodu. W ramach swojej polityki \u201ebalance of power\u201d, r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy g\u0142\u00f3wnymi \u201eplaymakerami\u201d \u015bwiatowego \u0142adu Kazachowie staraj\u0105 si\u0119 zachowa\u0107 pewien dystans do g\u0142\u00f3wnych aktor\u00f3w \u015bwiatowej sceny polityki zagranicznej. A do tego potrzebne jest otwarcie na Zach\u00f3d. Rzecz w tym, \u017ce jest to wbrew interesom Rosji. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to, co z\u0142e dla Rosji, jest dobre dla Zachodu. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce nie dla wszystkich rozgrywaj\u0105cych na Starym Kontynencie. Na to nigdy nie b\u0119dzie dowod\u00f3w, ale wydaje si\u0119  oczywiste, \u017ce dla pa\u0144stw takich ,jak Niemcy i Francja Kazachstan jest pi\u0142k\u0105 w ich grze z Rosj\u0105. Berlin i Pary\u017c cynicznie blokuj\u0105 \u2013 oczywi\u015bcie pod pretekstem zbo\u017cnych praw cz\u0142owieka \u2013 przesuwanie si\u0119 Nur-Su\u0142tan na Zach\u00f3d. Czemu ? Bo \u201edealuj\u0105\u201d z Moskw\u0105 uzyskuj\u0105c od Federacji Rosyjskiej korzy\u015bci na innych polach. W tej grze Kazachstan nie jest wcale ani pierwszym, ani pewnie ostatnim pa\u0144stwem tak instrumentalnie traktowanym przez znacz\u0105c\u0105 cze\u015b\u0107 Zachodu. Przypomnijmy sobie pacyfikacyjn\u0105 podr\u00f3\u017c francuskiego prezydenta Nicolasa Sarkozy\u2019ego do Tbilisi w sierpniu 2008 roku. Propaganda przypisywa\u0142a lokatorowi Pa\u0142acu Elizejskiego, chodz\u0105cemu w butach na o\u015bmiocentymetrowym obcasie, ocalenie Gruzji przed Rosj\u0105, ale tak naprawd\u0119 Sarkozy, kt\u00f3ry zd\u0105\u017cy\u0142 spotka\u0107 si\u0119 z Micheilem Saakaszwili przed prezydentem Kaczy\u0144skim i towarzysz\u0105c\u0105 mu grup\u0105 prezydent\u00f3w z naszego regionu Europy, pacyfikowa\u0142 \u2013 po swoim wcze\u015bniejszym pobycie w Moskwie i spotkaniu z Putinem – Gruzin\u00f3w, aby pogodzili si\u0119 z utrat\u0105 Abchazji i Osetii Po\u0142udniowej na rzecz Rosji. Podobnie by\u0142o z Azerbejd\u017canem, kt\u00f3ry – gdy Baku w pierwszej dekadzie tego wieku i na pocz\u0105tku ubieg\u0142ego dziesi\u0119ciolecia stara\u0142o si\u0119 przeorientowa\u0107 kurs swojej polityki zagranicznej na Zach\u00f3d – spotka\u0142o si\u0119 z oboj\u0119tno\u015bci\u0105, a potem z\u2026 atakami w kontek\u015bcie praw cz\u0142owieka na forum Parlamentu Europejskiego i  Zgromadzenia Rady Europy. Kluczowe pa\u0144stwa Starego Kontynentu uzna\u0142y, \u017ce Azerowie maj\u0105 pozosta\u0107 w rosyjskiej strefie wp\u0142yw\u00f3w, cho\u0107 zapewne wystawili za to Moskwie s\u0142ony rachunek. Podobny mechanizm zastosowano wobec Ukrainy w pierwszych latach zesz\u0142ej dekady, a teraz zn\u00f3w wobec Gruzji, gdy Komisja Europejska i europarlament oficjalnie zaprosi\u0142y na pok\u0142ad UE \u2013 oczywi\u015bcie czujnie nie podaj\u0105c dat \u2013 Ukrain\u0119 i Mo\u0142dawi\u0119, ale ju\u017c nie Tbilisi. Zawsze pretekstem s\u0105 prawa cz\u0142owieka, ale realnym powodem takich decyzji \u2013 obejmuj\u0105cych r\u00f3wnie\u017c Kazachstan i dlatego o tym mowa \u2013 s\u0105 geopolityczne \u201edeale\u201d tandemu Berlin-Moskwa i tr\u00f3jk\u0105ta Berlin- Pary\u017c-Moskwa.<\/p>\n\n\n\n

Powiew stepowego wiatru czyli imiona Kazachow<\/p>\n\n\n\n

Ach, te kazachskie imiona! Owiane mgie\u0142k\u0105 tajemnicy unosz\u0105ca si\u0119 nad bezbrze\u017cnym stepem. Imiona wsp\u00f3\u0142czesnych nomad\u00f3w. Wyj\u0105tkowe, specyficzne, ale \u0142atwe do zapami\u0119tania. Wypisuj\u0119 imiona m\u0119\u017cczyzn – tylko tych, z kt\u00f3rymi dane jest mi si\u0119 spotka\u0107 w czasie tej pi\u0119ciodniowej peregrynacji: Nurlan (s\u0142ownik zmienia mi na :Norman…), Kanat, Askar, Muchtar, Bolat, ale te\u017c Bulat, Ajkun (s\u0142ownik zmienia na: Arkansas), Ulan, Dimasz, Aset, Almur, Sajat, Erlan ale te\u017c Jerlan, Bachtyzchan, Akyzchan, Zasulan, Timur, Eldos, Rizabek, Kajrgeldy, Ramazan, Arnur, Zasaral, Marat, Miras, Duman, Amangeldy, Galym, Kasym… Ale wp\u0142ywy rosyjskie – dw\u00f3ch Jewgienij\u00f3w \u2013 te\u017c spotka\u0142em. Najcz\u0119\u015bciej spotykane to: Aset, Kanat i Sajat.<\/p>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d kobiet kazachskie imiona brzmi\u0105 jakby bardziej romantycznie: Zulfija, Ajgul, Leila, Aida, Mereilim, Zanar, Aina, Akerke, Asselja, ale te\u017c Assel, Rauszan, Nazken, Asja, Janar, Gulnar, ale te\u017c Gulnara,Bachyt\u017can,\u017basmin i Madina. Ale spotykam te\u017c europejskie: Elwira, Anna, Tatiana, Sniezanna(!), Diana – i Dana, Inga.<\/p>\n\n\n\n

Co do imion jedna uwaga:  po cz\u0119\u015bci podobne imiona spotka\u0107 mo\u017cna w Uzbekistanie, Kirgistanie, Turkmenistanie, a nawet w Azerbejd\u017canie. To nie przypadek. Wszystkie te kraje \u0142\u0105czy wsp\u00f3lny mianownik: wyrastaj\u0105 z tureckiej kultury i u\u017cywaj\u0105 j\u0119zyk\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z j\u0119zyka tureckiego. To jednak nie tylko przesz\u0142o\u015b\u0107, wspomnienie, sentyment. Te wsp\u00f3lne korzenie sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 do utworzenia TURKSOY czyli organizacji mi\u0119dzynarodowej skupiaj\u0105cej wspomniane cztery kraje Azji \u015arodkowej plus jeden Kaukazu Po\u0142udniowego (Azerbejd\u017can) oraz oczywi\u015bcie Turcj\u0119. Cz\u0142onkami stowarzyszonymi jest Tad\u017cykistan i\u2026 W\u0119gry. W Tad\u017cykistanie, jak wiadomo, historycznie kr\u00f3luj\u0105 wp\u0142ywy perskie ,a j\u0119zyk tad\u017cycki oparty jest o farsi, jednak\u017ce wieki \u017cycia w symbiozie z pa\u0144stwami, kt\u00f3re przynale\u017c\u0105 do kr\u0119gu kultury tureckiej zrobi\u0142y swoje.<\/p>\n\n\n\n

         Turcja zreszt\u0105 bardzo mocno inwestuje w ten region. Jej wp\u0142ywy gospodarcze, a zatem w jakiej\u015b mierze polityczne rosn\u0105. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce obroty handlowe Ankary z pa\u0144stwami dawnej Azji sowieckiej \u2013 je\u017celiby nie liczy\u0107 uzbrojenia \u2013 s\u0105 ju\u017c wi\u0119ksze ni\u017c obroty hegemona na tym terytorium od 160 lat, czyli Rosji. Oczywi\u015bcie Moskwa ma decyduj\u0105cy udzia\u0142 w imporcie broni przez te dawne azjatyckie republiki ZSRS i to decyduje, \u017ce summa summarum jej obroty s\u0105 wci\u0105\u017c wi\u0119ksze ni\u017c Turcji. Jednak je\u015bli nie bra\u0107 pod uwag\u0119 eksportu militarnego to Turcja wypiera Rosj\u0119 a\u017c mi\u0142o patrze\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kazachstan jak kraje Zatoki Perskiej : fundusze kapita\u0142owe dla dzieci<\/p>\n\n\n\n

W styczniu w Kazachstanie mia\u0142y miejsce – po og\u0142oszonych przez w\u0142adze podwy\u017ckach – pierwsze tak du\u017ce w 31-letniej historii tego pa\u0144stwa manifestacje. Przerodzi\u0142y si\u0119 one w krwawe starcia. Sta\u0142y si\u0119 pretekstem dla Parlamentu Europejskiego do gniewnych rezolucji pot\u0119piaj\u0105cych Kazachstan, a dla Rosji do przys\u0142ania swoich wojsk w ramach mi\u0119dzynarodowego kontyngentu wojskowego skupiaj\u0105cego kraje powsta\u0142e na bazie ZSRS. Wed\u0142ug wielu obserwator\u00f3w owe manifestacje, kt\u00f3re szybko rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na miasta, w kt\u00f3rych nigdy nie by\u0142o \u017cadnego wiecu, wynika\u0142y z wewn\u0119trznej walki o w\u0142adze w kazachsta\u0144skich elitach. By\u0142y ju\u017c prezydent, ale zachowuj\u0105cy wci\u0105\u017c znacz\u0105c\u0105 pozycj\u0119 polityczn\u0105 i maj\u0105cy swoich ludzi w resortach si\u0142owych i s\u0142u\u017cbach Nursu\u0142tan Nazarbajew mia\u0142 chcie\u0107 zwi\u0119kszy\u0107 sfer\u0119 swoich wp\u0142yw\u00f3w kosztem obecnego prezydenta Kasyma-\u017bomarta Tokajewa. By\u0142emu prezydentowi przypisywano sympatie protureckie, a obecnemu \u2013 prorosyjskie. Jedno jest pewne: Nazarbajewowi sprzyjali kazachscy nacjonali\u015bci maj\u0105cy swoje media, zw\u0142aszcza internetowe. Po o\u015bmiu miesi\u0105cach od tego przesilenia, przez niekt\u00f3rych po cichu okre\u015blanego jako pr\u00f3ba wewn\u0119trznego puczu, wida\u0107 wyra\u017anie, \u017ce starcie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 ca\u0142kowitym zwyci\u0119stwem obecnego prezydenta, kt\u00f3ry przed obj\u0119ciem swego urz\u0119du by\u0142 wieloletnim (12 lat) ministrem spraw zagranicznych. \u201eSi\u0142ownicy\u201d czyli szefowie resort\u00f3w si\u0142owych, wywiadu itd. siedz\u0105 dzi\u015b w wi\u0119zieniu i czekaj\u0105 ich procesy. Nazarbajew w prywatnych rozmowach opowiada \u201eja tiepier w odstawku\u201d, jednak w\u0142adze w Nur-Su\u0142tan \u2013 bo stolica wci\u0105\u017c si\u0119 tak nazywa, cho\u0107 warto postawi\u0107 pytanie: \u201ejak d\u0142ugo?\u201d \u2013 pozwalaj\u0105 mu wyje\u017cd\u017ca\u0107 na konferencje mi\u0119dzynarodowe, a nawet ostatnio zgodzi\u0142y si\u0119, aby otwiera\u0142 w stolicy nazwanej tak od jego imienia  najwi\u0119kszy meczet w Azji \u015arodkowej. Jego nast\u0119pca og\u0142osi\u0142 cz\u0119\u015bciow\u0105 amnesti\u0119 i przeprowadza reformy zar\u00f3wno administracyjne, jak i gospodarcze. Jednym z jego pomys\u0142\u00f3w, entuzjastycznie przyj\u0119tych przez Kazach\u00f3w, zw\u0142aszcza tych m\u0142odszych, maj\u0105cych ma\u0142e dzieci, jest ustanowienie \u2013 wzorem bogatych kraj\u00f3w arabskich z Zatoki Perskiej – specjalnego funduszu, na kt\u00f3re odk\u0142adane s\u0105 \u015brodki ze sprzeda\u017cy (eksportu) surowc\u00f3w naturalnych. Beneficjentami tego funduszu kapita\u0142owego b\u0119d\u0105, wzorem naftowych emirat\u00f3w, obecne dzieci, ale po osi\u0105gni\u0119ciu pe\u0142noletno\u015bci. Rozmawia\u0142em z ojcem czworga dzieciak\u00f3w dos\u0142ownie dzie\u0144 po og\u0142oszeniu tego programu: by\u0142 wniebowzi\u0119ty. Program wejdzie w \u017cycie od 1 stycznia 2024 roku. Jest jeszcze jeden, poza ekonomicznym, wymiar tej inicjatywy:  to w jakim\u015b stopniu pr\u00f3ba stymulowania wzrostu demograficznego. A raczej: jeszcze wi\u0119kszej dzietno\u015bci, bo ju\u017c teraz Kazachstan ma pod tym wzgl\u0119dem sytuacje zdecydowanie lepsz\u0105 ni\u017c Polska. Jedna kobieta rodzi tu statystycznie tu a\u017c 2,9 dziecka – gdy w Polsce 1,32 (cho\u0107 w 2011 roku by\u0142o mniej:1,297). W Kazachstanie dzi\u015b \u201emodne\u201d jest mie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c dw\u00f3jk\u0119 dzieci. Szereg inteligenckich rodzin ma ich co najmniej trzy\u2026<\/p>\n\n\n\n

Kazachstan:  repatriacja w dwie strony<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 metod\u0105 zwi\u0119kszania populacji Kazachstanu, wci\u0105\u017c nieproporcjonalnie ma\u0142ej wobec wielko\u015bci terytorium, jest repatriacja Kazach\u00f3w z innych kraj\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z Chin.<\/p>\n\n\n\n

Dotychczas problemem Kazach\u00f3w by\u0142 fakt, \u017ce na tak wielkim terytorium by\u0142o ich stosunkowo niewielu. St\u0105d cicha akcja repatriacyjna. Cicha, bo bez rozg\u0142osu – cho\u0107 skuteczna: w ostatnich 25 latach, ale ze szczeg\u00f3ln\u0105 intensywno\u015bci\u0105 w ostatnich dw\u00f3ch dekadach, sprowadzono na koszt pa\u0144stwa cho\u0107 nie nag\u0142a\u015bniano tego specjalnie co najmniej 1,1 miliona Kazach\u00f3w z Chin. W ten spos\u00f3b nie tylko ro\u015bnie populacja kraju, ale te\u017c zmienia si\u0119 struktura narodowo\u015bciowa Kazachstanu. Przyjazd setek tysi\u0119cy Kazach\u00f3w rozrzedza \u017cywio\u0142 rosyjski, czy szerzej: narod\u00f3w europejskich.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony w\u0142adze Kazachstanu nie s\u0105 specjalnie \u017cyczliwe repatriacji stamt\u0105d ludno\u015bci niekazachskiej, bo trac\u0105 r\u0119ce do pracy. Wyjecha\u0142y setki tysi\u0119cy Niemc\u00f3w, wyjecha\u0142o tysi\u0105ce Polak\u00f3w i dziesi\u0105tki tysi\u0119cy Rosjan. Kazachstan sta\u0142 si\u0119 \u201eTerenem \u0141owieckim\u201d dla zorganizowanej akcji rosyjskiej przeprowadzanej w systematyczny spos\u00f3b w ostatnich kilkunastu latach. W\u0142a\u015bnie z Kazachstanu wyjecha\u0142o sporo obywateli tego kraju, skuszonych ofert\u0105 administracji Putina, kt\u00f3ra przewidywa\u0142a zach\u0119ty finansowe i mieszkaniowe dla obywateli dawnego Zwi\u0105zku Sowieckiego oraz ich potomk\u00f3w, je\u015bli tylko osiedla si\u0119 na terenie Federacji Rosyjskiej .Niezale\u017cnie od efektu, jaki akcja ta przynios\u0142a w krajach ba\u0142tyckich, na Po\u0142udniowym Kaukazie, Mo\u0142dawii czy w europejskiej cz\u0119\u015bci dawnego ZSRS, szczeg\u00f3lny rezultat przynios\u0142a na terenie Kazachstanu P\u00f3\u0142nocnego. Perspektywa otrzymywania przez p\u00f3\u0142 roku \u015bredniej pensji, je\u015bli repatrianci osiedlali si\u0119 w miastach, a tak\u017ce mieszkania na w\u0142asno\u015b\u0107 oraz jeszcze hojniejsza propozycja wyp\u0142acania przez ca\u0142y rok \u015bredniej miesi\u0119cznej pensji wraz z domem (by\u0142 to te\u017c spos\u00f3b na walk\u0119 z wyludnianiem si\u0119 rosyjskiej wsi) okaza\u0142 si\u0119 atrakcyjny dla Rosjan, ale niestety nie tylko dla nich. Skorzystali z tej oferty r\u00f3wnie\u017c w pewnej mierze\u2026 Polacy z Kazachstanu. W du\u017cej mierze ci, kt\u00f3rzy nie doczekali si\u0119 akcji repatriacyjnej ze strony ojczyzny ich przodk\u00f3w. To wstyd dla Rzeczpospolitej \u2013 pisa\u0142em ju\u017c w tym artykule o tym \u2013 ale te\u017c chichot historii. Ci wysocy urz\u0119dnicy III RP, kt\u00f3rzy uzasadniali praktyczne zablokowanie repatriacji obaw\u0105, \u017ceby nie przenikn\u0119li do Polski rosyjscy agenci (sic ! ) s\u0105 wsp\u00f3\u0142odpowiedzialni za to, \u017ce beneficjentem \u201eczerwonego \u015bwiat\u0142a\u201d dla repatriacji Polak\u00f3w z Kazachstanu sta\u0142a si\u0119… Rosja !  Rosja, kt\u00f3ra cz\u0119\u015bci z nich zaoferowa\u0142a prac\u0119 , dach nad g\u0142ow\u0105 i u\u015bmierzenie obaw o post\u0119puj\u0105ca \u201ekazachizacj\u0119\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a czyni\u0107 z ludno\u015bci niekazachskiej obywateli drugiej kategorii. C\u00f3\u017c, urz\u0119dnicy z Warszawy i dyplomaci III RP okazali si\u0119 po\u017cytecznymi idiotami  Putina.<\/p>\n\n\n\n

Astana rediviva !<\/p>\n\n\n\n

Przedstawicielstwem Unii Europejskiej w Kazachstanie kieruje Litwin. Jego zast\u0119pc\u0105 jest Polak – Maciej Madali\u0144ski. Owa unijna \u201eambasada\u201d jest z polskiego punktu widzenia o tyle wyj\u0105tkowa, \u017ce w \u017cadnym innym przedstawicielstwie UE  na ca\u0142ym \u015bwiecie, nie pracuje tak wielu Polak\u00f3w, jak w Nur-Su\u0142tan. Jest ich czw\u00f3rka. Przebili nawet misj\u0119 UE na opisywanym przeze mnie w poprzednim numerze \u201eArcan\u00f3w\u201d \u2013 Madagaskarze(tam jest tr\u00f3jka Polak\u00f3w). Okazuje si\u0119, \u017ce jest to w pewnym sensie ruch dwukierunkowy. Oto bowiem ambasadorem Kazachstanu przy Unii Europejskiej jest Margu\u0142an Bajmukchan, kt\u00f3ry studiowa\u0142 handel mi\u0119dzynarodowy na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie  (w czasach kiedy na UJ studiowa\u0142 Andrzej Duda) i znakomicie m\u00f3wi po polsku. W Polsce by\u0142 ambasadorem, a wcze\u015bniej pracownikiem dyplomatycznym. W Polsce rodzi\u0142a si\u0119 dw\u00f3jka jego dzieci, a teraz odb\u0119dzie si\u0119 w Warszawie premiera ksi\u0105\u017cki – kt\u00f3rej jest jednym z dw\u00f3ch wsp\u00f3\u0142autor\u00f3w –  o relacjach polsko-kazachskich . Jego zast\u0119pc\u0105 w Brukseli jest r\u00f3wnie\u017c znakomicie m\u00f3wi\u0105cy po polsku Timur Changu\u017cin . Od  wrze\u015bnia tego roku prac\u0119 w ambasadzie Kazachstanu przy UE rozpocz\u0105\u0142 kolejny dyplomata biegle m\u00f3wi\u0105cy i pisz\u0105cy po polsku. W kazachskim MSZ  m\u00f3wi si\u0119 ze \u015bmiechem, \u017ce to \u201epolska mafia\u201d.<\/p>\n\n\n\n

 Nur-Su\u0142tan to stolica polityczna i administracyjna. Stop! W  czasie ,gdy powstawa\u0142 ten tekst …zmienia si\u0119 nazwa kazachskiej stolicy ! Prezydent zaakceptowa\u0142 wniosek parlamentu o powr\u00f3t do nazwy „Astana”. Napisz\u0119 wi\u0119c teraz, \u017ce to w Astanie zawsze spotykam kluczowych polityk\u00f3w z rz\u0105du i parlamentu. W czasie ostatniej wizyty cho\u0107by ministra spraw zagranicznych Mukhtara Tleuberdiego, ministra sprawiedliwo\u015bci Kanata Mussina, ministra energetyki Bolata Akchulakowa, ministra informacji i rozwoju spo\u0142ecznego Askara Umarowa czy by\u0142\u0105 ambasador Kazachstanu przy Unii, a obecnie przewodnicz\u0105c\u0105 presti\u017cowej Komisji Spraw Zagranicznych Ma\u017clisu czyli kazachskiego parlamentu Ajgul Kuspan, niegdy\u015b w czasie wizyt w krajach frankofo\u0144skich t\u0142umaczk\u0119 prezydenta Nazarbajewa .Warto zapami\u0119ta\u0107 to nazwisko.<\/p>\n\n\n\n

Zje\u015b\u0107 oko wo\u0142a ,napi\u0107 si\u0119 kumysu czyli nic w \u017cyciu nie by\u0142o mi oszcz\u0119dzone<\/p>\n\n\n\n

Nur-Su\u0142tan ,przepraszam : Astana ,kt\u00f3ra wraca z nazwa po trzech latach  , wcze\u015bniej Akmo\u0142a, wcze\u015bniej Celinograd, a jeszcze wcze\u015bniej Akmoli\u0144sk (swoj\u0105 drog\u0105 to raczej wyj\u0105tkowa w \u015bwiecie sytuacja, \u017ce jedno miasto w ci\u0105gu 58 lat nosi\u0142o pi\u0119\u0107, nie, ju\u017c sze\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych nazw!) to nowoczesne miasto budowane niemal od zera, projektowane z przemy\u015blanym uk\u0142adem przestrzennym i ciekawymi architektonicznie budowlami autorstwa tak\u017ce  znanych \u015bwiatowych architekt\u00f3w. A jednak mam sentyment do mojego pierwszego miasta w tym kraju \u2013 A\u0142maty. Mo\u017ce to tak\u017ce sentyment do czas\u00f3w w\u0142asnej m\u0142odo\u015bci? Najwi\u0119ksza metropolia najwi\u0119kszego pa\u0144stwa regionu, zawsze zat\u0142oczona, z pi\u0119knym, najwy\u017cej po\u0142o\u017conym na \u015bwiecie torem \u0142y\u017cwiarskim w Medeo (to dlatego tutaj tyle razy bito rekordy \u015bwiata), wspania\u0142a kolejka gondolowa \u201eSzymbu\u0142ak\u201d,mili ludzie to wszystko sprawia, \u017ce przyje\u017cd\u017cam tutaj z przyjemno\u015bci\u0105, a raczej przylatuj\u0119 – lot z obecnej stolicy do tej dawnej stolicy trwa nieco ponad godzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\u015awietne warunki do uprawiania sport\u00f3w zimowych, wyj\u0105tkowy tor do jazdy szybkiej na lodzie, spowodowa\u0142, \u017ce Kazachstan dwukrotnie ubiega\u0142 si\u0119 o organizacje Zimowych Igrzysk Olimpijskich: te w 2014 roku przegra\u0142 w pierwszym g\u0142osowaniu, a te tegoroczne przegra\u0142 po finalnej rywalizacji z Pekinem (decyzj\u0119 podj\u0119to przed siedmioma laty na sesji Mi\u0119dzynarodowego Komitetu Olimpijskiego w Malezji).<\/p>\n\n\n\n

A\u0142maty ma jak\u0105\u015b magi\u0119 w sobie i w niczym nie przypomina szarego, nieo\u015bwietlonego Kopciuszka sprzed 29 laty. Kierowca taks\u00f3wki, kt\u00f3ry wiezie mnie z lotniska do hotelu, m\u00f3wi z lokaln\u0105 dum\u0105, \u017ce mieszka\u0144cy jego miasta, to ludzie \u201ebardziej otwarci i bardziej mili\u201d ni\u017c ci w stolicy. A mo\u017ce wi\u0119cej u\u015bmiechu na ich twarzach wynika z tego, \u017ce jest tu po prostu przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 roku cieplej ni\u017c w Nur-Su\u0142tan ?<\/p>\n\n\n\n

        B\u0119d\u0105c w Kazachstanie turysta czy uczestnik oficjalnej delegacji mo\u017ce oczekiwa\u0107 r\u00f3\u017cnych rzeczy, ale na jedno liczy\u0107 nie mo\u017ce : tutaj na pewno nie schudnie. Oczywi\u015bcie kr\u00f3luje jagni\u0119cina i wo\u0142owina. Je si\u0119 w og\u00f3le du\u017co mi\u0119sa, jak to w narodzie nomad\u00f3w \u2013 w\u0119drownik\u00f3w. Sk\u0105din\u0105d to bycie \u201enarodem w\u0119drownym\u201d jest u Kazach\u00f3w powodem do swoistej dumy, eksponowanym w muzeach, literaturze i opowie\u015bciach. S\u0105siedzi, zw\u0142aszcza Uzbecy, nacja wi\u0119ksza demograficznie, ale znacznie mniejsza pod wzgl\u0119dem terytorium kr\u0119c\u0105 nosem na „koczownik\u00f3w”, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce sami s\u0105 od setek lat narodem osiad\u0142ym. S\u0105siadom \u2013 nomadom zarzucaj\u0105, \u017ce z ich wielowiekowego trybu \u017cycia wynika dzi\u015b rzekomo mniejsza pracowito\u015b\u0107 i systematyczno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do kuchni: zawsze jako przystawki zjawiaj\u0105 si\u0119 \u015bwie\u017ce warzywa, cz\u0119sto w towarzystwie ser\u00f3w. W zasadzie po tym nie jest si\u0119 ju\u017c g\u0142odnym. Nast\u0119pnie na st\u00f3\u0142 wkraczaj\u0105 kolejne porcje mi\u0119siw. Na szcz\u0119\u015bcie tylko raz zmuszono mnie do zjedzenia oka wo\u0142u. Akim \u2013 odpowiednik wojewody (w Kazachstanie jest ich obecnie 20 : funkcjonuje 17 akimatow i 3 miasta wydzielone: Astana, A\u0142maty i Szymkent) podczas wieczornej uczty poda\u0142 mi wole oko jako najwi\u0119kszy rarytas i ze \u017ale ukrywanym rozbawieniem patrzy\u0142, co zrobi\u0119 dalej. Stan\u0105\u0142em na wysoko\u015bci zadania, cho\u0107 nie by\u0142a to \u0142atwa przeprawa. Moja rada: trzeba po\u0142kn\u0105\u0107 je jak najszybciej, nie gry\u017a\u0107, nie delektowa\u0107 si\u0119 nim- Bo\u017ce bro\u0144, po czym natychmiast zapi\u0107 w\u00f3dk\u0105. Z w\u0142asnej woli natomiast napi\u0142em si\u0119 przed ponad dwudziestu laty kumysu czyli alkoholu z mleka. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, fanem tego napitku jako\u015b nie zosta\u0142em\u2026<\/p>\n\n\n\n

       O kazachskich napitkach \u2013 kumys, mo\u017ce kontrowersyjny, ale dobre wina, zw\u0142aszcza bia\u0142e \u2013 dumam w restauracji „Tarich”, kt\u00f3ra mie\u015bci si\u0119 w sercu A\u0142maty, przy ulicy Chana Abelaja 104, tu\u017c przy rogu z ulic\u0105\u2026 Tarasa Szewczenki.<\/p>\n\n\n\n

Wolno\u015b\u0107 medi\u00f3w: Kazachstan a s\u0105siedzi<\/p>\n\n\n\n

Spotkanie z niezale\u017cnymi dziennikarzami. Szczeg\u00f3lnie du\u017co jest portali internetowych, kt\u00f3re niekonieczne sprzyjaj\u0105 w\u0142adzy. Ludzie w r\u00f3\u017cnym wieku, cho\u0107 przewa\u017caj\u0105 m\u0142odzi, ale s\u0105 te\u017c tacy, kt\u00f3rzy zaczynali jako dziennikarze na pewno d\u0142ugo przed internetem. Notuj\u0119 nazwy medi\u00f3w: portal orda.kz;  Internews Kazachstan, Elmedia, Adil Soz, Factcheck.kz czy Azzatya. Pytam dziennikarzy czy wolno\u015b\u0107 s\u0142owa jest dzi\u015b wi\u0119ksza ni\u017c by\u0142a cho\u0107by przed dziesi\u0119cioma laty. Przyznaj\u0105, \u017ce pod tym wzgl\u0119dem za Tokajewa jest lepiej ni\u017c za Nazarbajewa. Pytam te\u017c, jak oceniaj\u0105 sytuacj\u0119 medi\u00f3w niezale\u017cnych w Kazachstanie na tle ich s\u0105siad\u00f3w w Azji \u015arodkowej. Nawet ci, kt\u00f3rzy krytykuj\u0105 rz\u0105d podkre\u015blaj\u0105, \u017ce w s\u0105siednich krajach jest gorzej ni\u017c u nich. Cho\u0107by w Uzbekistanie jest lepiej ni\u017c by\u0142o, ale gorzej ni\u017c w Kazachstanie.<\/p>\n\n\n\n

Polacy – zes\u0142a\u0144cy XX wieku : wieczna pami\u0119\u0107 …<\/p>\n\n\n\n

Jestem na niedzielnej mszy w ko\u015bciele w centrum Astany. Ksi\u0119\u017ca z Polski, msza po rosyjsku. Okazuje si\u0119, ze jest wycieczka z Polski z polskim ksi\u0119dzem. Msza wi\u0119c, rzec mo\u017cna, jest \u201erosyjska w formie a polska w tre\u015bci\u201d. Gdy odwiedzam naszego rodaka, arcybiskupa stolicy Kazachstanu Tomasza Pet\u0119, kt\u00f3ry przyjecha\u0142 tutaj jako ksi\u0105dz i z czasem przyj\u0105\u0142 obywatelstwo tego kraju, rozmawiamy o katolikach w najwi\u0119kszym pa\u0144stwie Azji \u015arodkowej. \u017bywio\u0142 katolicki os\u0142ab\u0142 w wyniku masowego exodusu Niemc\u00f3w , g\u0142\u00f3wnie w ostatniej dekadzie zesz\u0142ego wieku i cz\u0119\u015bciowej repatriacji Polak\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki utrzymuje dobre relacje z w\u0142adzami w Astanie i jest to interes obu stron. Rz\u0105dowi zale\u017cy na wizerunku Kazachstanu jako kraju wielu wyzna\u0144 i tolerancji, a katolicy s\u0105 zdecydowan\u0105 mniejszo\u015bci\u0105. Jest naszych braci w Chrystusie ledwie 0,82% spo\u0142ecze\u0144stwa. Dominuj\u0105 wyznawcy islamu \u2013 przesz\u0142o 70%, chrze\u015bcijan jest 26%, z czego a\u017c 24% stanowi\u0105 prawos\u0142awni. Katolicy s\u0105 na drugim miejscu przed ewangelikami, kt\u00f3rych jest cztery razy mniej ni\u017c katolik\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie zielono\u015bwi\u0105tkowcy i bapty\u015bci). Ciekawe, \u017ce s\u0105 te\u017c oficjalnie zarejestrowane religie miejscowe – \u201ereligie plemienne\u201d \u2013 0,16%.<\/p>\n\n\n\n

Katolicy s\u0105 wi\u0119c tu wysepk\u0105 zar\u00f3wno na morzu islamu (siedmiu obywateli Kazachstanu na dziesi\u0119ciu to muzu\u0142manie), jak i prawos\u0142awia (co czwarty obywatel to prawos\u0142awny).<\/p>\n\n\n\n

W momencie, gdy pi\u00f3rem podsumowuj\u0119 m\u00f3j pobyt na kazachskiej ziemi, jest w tym kraju Ojciec \u015awi\u0119ty Franciszek. Pretekstem czy powodem jest mi\u0119dzynarodowe spotkanie r\u00f3\u017cnych wyzna\u0144 \u2013 w ostatniej chwili zbojkotowane jednak przez prawos\u0142awnego patriarch\u0119 Rosji. Kazachstan zreszt\u0105 stara si\u0119  odgrywa\u0107 na arenie mi\u0119dzynarodowej rol\u0119 nie tylko negocjatora w konfliktach, zw\u0142aszcza na obszarze postsowieckim i swoistego \u201epeacemakera\u201d (st\u0105d liczne sympozja i konferencje z politykami z r\u00f3\u017cnych kontynent\u00f3w), ale te\u017c rol\u0119 organizatora spotka\u0144 ekumenicznych, gdzie spotykaj\u0105 si\u0119 przedstawiciele bardzo wieku wyzna\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Zapocz\u0105tkowa\u0142 to poprzedni prezydent Nazarbajew, ale obecny kontynuuje t\u0119 polityk\u0119 , na pewno korzystn\u0105 z punktu widzenia „image’u\u201d tego w wi\u0119kszo\u015bci muzu\u0142ma\u0144skiego pa\u0144stwa(cho\u0107 jest to ewidentnie \u201esoft islam\u201d ,charakterystyczny zreszt\u0105 dla Azji postsowieckiej). Kazachstan jednak w przeciwie\u0144stwie do Tad\u017cykistanu, Turkmenistanu i Uzbekistanu unikn\u0105\u0142 ekspansji islamskich fundamentalist\u00f3w, kt\u00f3rzy w cz\u0119\u015bci tego regionu potrafili uzyska\u0107 znacz\u0105ce wp\u0142ywy, a nawet pr\u00f3bowa\u0107 przejmowa\u0107 w\u0142adz\u0119. Albo Kazachowie nie s\u0105 podatni na radykalizmy albo tutejsze s\u0142u\u017cby lepiej infiltruj\u0105 \u015brodowiska potencjalnych radyka\u0142\u00f3w. Mo\u017ce jednak jest tak, jak w przypadku Polak\u00f3w, o kt\u00f3rych wieszcz Krasi\u0144ski m\u00f3wi\u0142, wyja\u015bniaj\u0105c, czemu w Polsce nie by\u0142o wojen religijnych: \u201eBo si\u0119 Polakom po prostu nie chcia\u0142o\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Wyje\u017cd\u017cam z Kazachstanu wiedz\u0105c, \u017ce tu wr\u00f3c\u0119. Cho\u0107by ze wzgl\u0119du na \u015blady naszych rodak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie przyje\u017cd\u017cali tu jako tury\u015bci czy s\u0142u\u017cbowo: przyje\u017cd\u017cali jako XX-wieczni zes\u0142a\u0144cy, kt\u00f3rych Sowieci wywozili tylko dlatego, \u017ce byli Polakami. Dzi\u015b zanurzy\u0107 si\u0119 w kazachski step, poczu\u0107 jak wiatr i s\u0142o\u0144ce przeszywaj\u0105 cia\u0142o, a cz\u0142owiek staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 natury \u2013 to jedna z najwi\u0119kszych przyjemno\u015bci, jakie mo\u017cna zazna\u0107. Wtedy step by\u0142 miejscem, gdzie walczono o \u017cycie dla siebie i swoich dzieci. Zatem Mickiewicz: \u201eJe\u015bli zapomn\u0119 o nich \u2013 Ty, Bo\u017ce na niebie zapomnij o mnie\u201d\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki Dopiero co wr\u00f3ci\u0142em z Kazachstanu. To ju\u017c moja dwunasta wizyta w  kraju, z kt\u00f3rym zwi\u0105zane s\u0105<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4173,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,9],"tags":[],"class_list":["post-4172","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4172","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4172"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4172\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4174,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4172\/revisions\/4174"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4172"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4172"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4172"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}