{"id":4322,"date":"2023-06-20T03:49:27","date_gmt":"2023-06-20T08:49:27","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=4322"},"modified":"2023-06-20T03:49:28","modified_gmt":"2023-06-20T08:49:28","slug":"karakalpakstan-zapiski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2023\/06\/20\/karakalpakstan-zapiski\/","title":{"rendered":"Karaka\u0142pakstan. Zapiski"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n
\n

Ryszard Czarnecki<\/a><\/h3>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Nazwa troch\u0119 jak z bajki dla dzieci albo z ludowej ba\u015bni. Jednak istnieje naprawd\u0119. Jest autonomiczn\u0105 republik\u0105 wchodz\u0105c\u0105 w sk\u0142ad Uzbekistanu. Mieszka\u0144cy maj\u0105 w\u0142asny j\u0119zyk oparty o turecki i poczucie etnicznej odr\u0119bno\u015bci. Tury\u015bci, kt\u00f3rzy przylatuj\u0105 do najwi\u0119kszego pod wzgl\u0119dem ludno\u015bci pa\u0144stwa postsowieckiej Azji wol\u0105 uda\u0107 si\u0119 do legendarnej -i pi\u0119knej \u2013 Samarkandy, Buchary, czy Chiwy. Do stolicy Karaka\u0142pacji (to polska nazwa) Nukus ma\u0142o kto zagl\u0105da, cho\u0107 maj\u0105 przecie\u017c mi\u0119dzynarodowe lotnisko. Gdy na nim l\u0105dujemy jedyn\u0105 maszyn\u0105, kt\u00f3ra wida\u0107 jest wojskowy helikopter. Godzina jest ta sama co w Uzbekistanie, a to oznacza, \u017ce mamy 3 godziny do przodu w por\u00f3wnaniu z Polsk\u0105. Wita nas \u017co\u0142nierz z karabinem maszynowym przewieszonym przez rami\u0119. Jego koledzy pilnuj\u0105 lotniska. W samolocie Uzbekistan Airways ucz\u0119 si\u0119 nazwy krainy, w kt\u00f3rej sp\u0119dz\u0119 najbli\u017cszy czas: to proste \u2013 pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 jest taka jak francuskie helikoptery, a druga jak Pakistan tylko bez literki \u201ei\u201d…<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Ichni parlament nazywa si\u0119 Jokargi Kenes, a tutejszy marsza\u0142ek Amanbaj Orenbajew jak wszyscy przedstawiciele w\u0142adzy w Uzbekistanie chwal\u0105 prezydenta tego kraju Szewkata Murzijojewa. Alfabet maj\u0105 tu nasz, a wiele s\u0142\u00f3w brzmi identycznie albo bardzo podobnie do polskich. Wynotowuj\u0119: pochta to poczta, ale jest te\u017c mebel, market, klinika, doktor, prokuratura, bank, salon, radar \u2013 pisane tak, jak po polsku oraz stomatologiya, avto, kanali-podobne i zrozumia\u0142e. Rodak, nieznaj\u0105cy j\u0119zyk\u00f3w mo\u017ce poczu\u0107 si\u0119, jak w Polsce. Sporo jest te\u017c napis\u00f3w rosyjskich albo pochodz\u0105cych z rosyjskiego, ale zapisanych naszym alfabetem np. \u201emorojenoe\u201d – lody, tyle \u017ce bez cyrylicy. Na budynku biurowym dostrzegam napis: \u201eI love Nukus\u201d, przy czym zamiast \u201elove\u201d jest serce.
\u00a0
Przed\u00a0 jednoizbowym parlamentem stoi pomnik Berdaqa Qatgaboya- karaka\u0142packiego poety i pisarza. W ichnim „Sejmie” kr\u00f3luje ju\u017c uzbecki prezydent, kt\u00f3rego portrety s\u0105 i przy wej\u015bciu i w sali oficjalnych spotka\u0144. Parlament liczy 65 pos\u0142\u00f3w. Poprzedniego dnia by\u0142a tu du\u017ca delegacja ambasador\u00f3w kraj\u00f3w Zachodu, w tym Polski. Uzbecki MSZ zorganizowa\u0142 im te wypraw\u0119, aby pokaza\u0107, \u017ce w Karaka\u0142pakstanie sytuacja jest stabilna i nie ma nawet \u015bladu nastroj\u00f3w, kt\u00f3re spowodowa\u0142y wielkie zamieszki w lipcu 2022 roku. Zachodnie media podawa\u0142y w\u00f3wczas szokuj\u0105ce liczby tysi\u0119cy zabitych, ale oficjalne dane podaj\u0105 21 ofiar \u015bmiertelnych. Nawet euroarlament zabra\u0142 w tej sprawie g\u0142os.
\u00a0
Szef parlamentu m\u00f3wi to samo, co s\u0142ysz\u0119 od ka\u017cdego ministra i wiceministra, kt\u00f3rego spotykam w Taszkiencie: \u201eod 6 lat s\u0105 du\u017ce zmiany\u201d. Data nieprzypadkowa, bo to czas, w kt\u00f3rym po 25 latach rz\u0105d\u00f3w prezydenta Isloma Karimowa w\u0142adz\u0119 obj\u0105\u0142 Murzijojew.
Wida\u0107 jednak wyra\u017anie, \u017ce to nie Orenbajew rz\u0105dzi parlamentem, bo Orenbajewem rz\u0105dzi jego wiceprzewodnicz\u0105cy Rustam Saparbajew. Tu jest jak w dawnym Zwi\u0105zku Sowieckim, czy jak w pierwszych latach niepodleg\u0142o\u015bci \u015brodkowo-azjatyckich dawnych republik ZSRS: rz\u0105dzi nie ten \u201epierwszy\u201d, tylko ten \u201edrugi\u201d. S\u0142ysz\u0119 o pa\u0144stwowych subsydiach dla emeryt\u00f3w i kalek.
\u00a0
Spotkania z przedstawicielami tutejszego rz\u0105du. Jest wicepremier Darjabaj Kajpow i minister Rasul Zarekiejew. Na stole wy\u0142\u0105cznie woda mineralna Chartag. S\u0142yszymy, \u017ce g\u0142\u00f3wnym problemem Republiki jest brak wody i dewastacja \u015brodowiska po tym, jak Morze Aralskie w ci\u0105gu sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu paru lat cofn\u0119\u0142o si\u0119 o 150 kilometr\u00f3w (!). Struktura rz\u0105du: na czele stoli \u201epremier\u201d, kt\u00f3ry ma 9 \u201ewicepremier\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy nadzoruj\u0105 poszczeg\u00f3lne dziedziny np. ekologia, czy turystyka. Karaka\u0142pacji pomaga Bank \u015awiatowy : da\u0142 6 milion\u00f3w euro, aby poprawi\u0107 jako\u015b\u0107 gleby.
\u00a0
Wreszcie podr\u00f3\u017c do Munjaku \u2013 niegdy\u015b miasta portowego, jeszcze w 1960 roku po\u0142o\u017conego nad Morzem Aralskim, kt\u00f3re od tego czasu cofn\u0119\u0142o si\u0119 i cofa w nieprawdopodobnym tempie powoduj\u0105c katastrof\u0119 ekologiczn\u0105.
\u00a0
Patrz\u0119 na wracaj\u0105cych ze szk\u00f3\u0142 m\u0142odych, schludnie ubranych Karaka\u0142pacjan – tak samo eleganckich, jak poprzedniego dnia m\u0142odzie\u017c na taszkienckim uniwersytecie, gdzie jestem doktorem honoris causa. To ich r\u00f3\u017cni od szk\u00f3\u0142 i uczelni Europy Zachodniej, gdzie nie ma ani szacunku dla starszych ani ch\u0142opak\u00f3w w garniturach\u00a0i\u00a0krawatach…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ryszard Czarnecki Nazwa troch\u0119 jak z bajki dla dzieci albo z ludowej ba\u015bni. Jednak istnieje naprawd\u0119. Jest autonomiczn\u0105<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4323,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,9],"tags":[],"class_list":["post-4322","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4322","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4322"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4322\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4324,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4322\/revisions\/4324"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4323"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4322"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4322"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4322"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}