{"id":4847,"date":"2023-10-01T18:43:02","date_gmt":"2023-10-01T23:43:02","guid":{"rendered":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/?p=4847"},"modified":"2023-10-01T18:43:03","modified_gmt":"2023-10-01T23:43:03","slug":"wstrzasajacy-obraz-barbarzynstwa-tak-sowieci-niszczyli-cmentarz-orlat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/2023\/10\/01\/wstrzasajacy-obraz-barbarzynstwa-tak-sowieci-niszczyli-cmentarz-orlat\/","title":{"rendered":"\u201eWstrz\u0105saj\u0105cy obraz barbarzy\u0144stwa\u201d. Tak Sowieci niszczyli Cmentarz Orl\u0105t"},"content":{"rendered":"\n

25 sierpnia 1971 r. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 najczarniejszy okres w historii Cmentarza Orl\u0105t we Lwowie \u2013 nekropolii b\u0119d\u0105cej panteonem obro\u0144c\u00f3w miasta, poleg\u0142ych w walce o jego polsko\u015b\u0107 jesieni\u0105 1918 roku. Decyzja o likwidacji cmentarza, podj\u0119ta przez w\u0142adze sowieckie, by\u0142a szokiem dla miejscowych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ruszyli do akcji ratowania grob\u00f3w bohater\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eNa te groby powinni z daleka przychodzi\u0107 pielgrzymi, aby si\u0119 uczy\u0107 mi\u0142o\u015bci Ojczyzny. Powinni tu przychodzi\u0107 ludzie ma\u0142ej wiary, aby si\u0119 nape\u0142ni\u0107 wiar\u0105 niez\u0142omn\u0105, ludzie mia\u0142kiego ducha, aby si\u0119 nadysze\u0107 bohaterstwa. A \u017ce tu le\u017c\u0105 uczniowie w mundurkach, przeto ten cmentarz jest jak szko\u0142a, najdziwniejsza szko\u0142a, w kt\u00f3rej dzieci jasnow\u0142ose i b\u0142\u0119kitnookie nauczaj\u0105 siwych ludzi o tym, \u017ce ze \u015bmierci ofiarnej najbujniejsze wyrasta \u017cycie\u201d \u2013 pisa\u0142 o powsta\u0142ej wiosn\u0105 1919 roku nekropolii Kornel Makuszy\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

Jak t\u0142umaczy\u0142, cmentarz lwowskich bohater\u00f3w \u201enie jest miejscem ponurym, gdzie si\u0119 \u0142zawe odprawia zaduszki. Jest to pole chwa\u0142y\u201d. W istocie, to miejsce-pomnik, symbol po\u015bwi\u0119cenia za Ojczyzn\u0119. \u2013 \u201eJedno mog\u0142oby zak\u0142\u00f3ci\u0107 wasz sen spokojny. Mianowicie l\u0119k, troska \u2013 azali\u017c my ten gr\u00f3d, azali\u017c my t\u0119 ziemi\u0119, kt\u00f3r\u0105 wy krwi\u0105 sw\u0105 okupili\u015bcie, utrzymamy? Ot\u00f3\u017c \u015bpijcie spokojnie. Na krzy\u017ce wznosz\u0105ce si\u0119 nad waszymi g\u0142owami \u2013 przyrzekamy, \u017ce utrzymamy!\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 jeszcze w czasach pokoju, zwracaj\u0105c si\u0119 do poleg\u0142ych bohater\u00f3w spoczywaj\u0105cych na cmentarzu, arcybiskup lwowski J\u00f3zef Bilczewski.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wybuch wojny zmieni\u0142 jednak wszystko, a jednym z jego tragicznych skutk\u00f3w by\u0142a utrata Kres\u00f3w Wschodnich na rzecz imperium Stalina. Ostatni poch\u00f3wek na cmentarzu mia\u0142 miejsce 31 lipca 1944 r. (pogrzeb \u017co\u0142nierza Armii Krajowej, Mariana Juriewicza), kr\u00f3tko po oswobodzeniu miasta z r\u0105k Niemc\u00f3w przez AK i Armi\u0119 Czerwon\u0105. Tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy polskiego podziemia zosta\u0142o nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej zdradzonych przez \u201esojusznik\u00f3w\u201d, a nast\u0119pnie aresztowanych. Zagrabienie Lwowa przez Sowiet\u00f3w sta\u0142o si\u0119 faktem.<\/p>\n\n\n\n

Po II wojnie \u015bwiatowej w\u0142adze miasta robi\u0142y wszystko, aby wymaza\u0107 \u015blady po Orl\u0119tach Lwowskich. W tym celu przez lata z premedytacj\u0105 nie tylko zaniedbywali obszar cmentarza, ale umy\u015blnie go niszczyli. Aby zniewa\u017cy\u0107 Polak\u00f3w i ich narodowe symbole urz\u0105dzono tam\u2026 pastwisko dla byd\u0142a. P\u00f3\u017aniej teren ten przekszta\u0142cono w wysypisko \u015bmieci i sk\u0142adowisko z\u0142omu.<\/p>\n\n\n\n

Zas\u0142u\u017ceni dla polskiej niepodleg\u0142o\u015bci genera\u0142owie: Roman Abraham i Mieczys\u0142aw Boruta-Spiechowicz, publicznie protestowali przeciwko niszczeniu cmentarza. W 1968 r., w 50. rocznice obrony Lwowa, w kt\u00f3rej brali zreszt\u0105 aktywny udzia\u0142, apelowali o ratunek dla polskiej nekropolii do najwy\u017cszych w\u0142adz ZSRR i PRL \u2013 z sekretarzem generalnym KPZR Leonidem Bre\u017cniewem, premierem ZSRR Aleksiejem Kosyginem i premierem PRL J\u00f3zefem Cyrankiewiczem na czele. \u017baden z adresat\u00f3w nie raczy\u0142 odpowiedzie\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n

Szczytem sowieckiego barbarzy\u0144stwa by\u0142y jednak wydarzenia z pocz\u0105tku lat 70. XX stulecia, gdy dotychczasowa dewastacja cmentarza przerodzi\u0142a si\u0119 w jego likwidacj\u0119. Pretekstem dla Sowiet\u00f3w by\u0142a rzekoma walka z \u201epolskim nacjonalizmem\u201d. Nasz narodowy symbol, panteon bohater\u00f3w, mia\u0142 po prostu znikn\u0105\u0107 z powierzchni ziemi, a pami\u0119\u0107 o nim \u2013 zosta\u0107 wymazana z kart historii.<\/p>\n\n\n\n

Wywo\u0142a\u0142o to oczywist\u0105 reakcj\u0119 Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali we Lwowie, a tak\u017ce ich rodak\u00f3w \u017cyj\u0105cych na Zachodzie, do kt\u00f3rych \u2013 cho\u0107by za po\u015brednictwem Radia Wolna Europa \u2013 dociera\u0142a prawda o sowieckim barbarzy\u0144stwie. Ci, kt\u00f3rzy \u017cyli w zniewolonym kraju nad Wis\u0142\u0105, mieli do niej \u2013 z wiadomych powod\u00f3w \u2013 bardzo ograniczony dost\u0119p.<\/p>\n\n\n\n

25 sierpnia 1971 r. mia\u0142 si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 ostatni etap likwidacji Cmentarza Orl\u0105t. Sowieckie buldo\u017cery i czo\u0142gi wjecha\u0142y na teren nekropolii z zamiarem jej zr\u00f3wnania z ziemi\u0105. Zniszczeniu uleg\u0142y katakumby i kolumnada okalaj\u0105ca Pomnik Chwa\u0142y. Ten ostatni ocala\u0142, cho\u0107 pierwotnie planowano wysadzi\u0107 go za pomoc\u0105 dynamitu\u2026<\/p>\n\n\n\n

To, co tego dnia na cmentarzu zasta\u0142 mieszkaniec Lwowa, Tadeusz Puchalski, wywo\u0142ywa\u0142o szok i niedowierzanie. \u201ePo przyj\u015bciu na Cmentarz, oczom naszym przedstawi\u0142 si\u0119 obraz grozy. Jedna cz\u0119\u015b\u0107 Pomnika Chwa\u0142y z sze\u015bcioma kolumnami i wie\u0144cem betonowym le\u017ca\u0142a w gruzach. Pot\u0119\u017cne bloki zwalonych kolumn patrz\u0105ce ku niebu, jakby wo\u0142a\u0142y o pomst\u0119. Na stokach p\u00f3\u0142kolistych kaskad p\u00f3l mogilnych, po lewej stronie patrz\u0105c od Pohulanki, sta\u0142 czo\u0142g wojskowy 72-tonowy, bez wie\u017cyczki i uzbrojenia, z otwart\u0105 czelu\u015bci\u0105 w\u0142azu. Dwie stalowe liny o du\u017cej \u015brednicy zosta\u0142y przyczepione bezpo\u015brednio do czo\u0142gu i g\u00f3rnego wie\u0144ca Pomnika Chwa\u0142y, tu\u017c przy g\u0142\u00f3wnym pylonie. Zapuszczono silniki i czo\u0142g ruszy\u0142\u201d \u2013 czytamy w relacji naocznego \u015bwiadka.<\/p>\n\n\n\n

Wydarzenia sprzed 52 lat przerodzi\u0142y si\u0119 za spraw\u0105 t\u0142umu miejscowej ludno\u015bci w antypolsk\u0105 demonstracj\u0119.  <\/em>\u201eTeren Cmentarz Orl\u0105t i okolice obsiad\u0142y setki gawiedzi \u017c\u0105dnej sensacji. We wrzawie i g\u0142o\u015bnym krzyku domaga\u0142y si\u0119 zburzenia tego znienawidzonego obiektu \u2013 \u2018grob\u00f3w polskich bandyt\u00f3w\u2019. A ja musia\u0142em tego s\u0142ucha\u0107. W\u0142a\u015bnie tam. Na moim uwielbianym Cmentarzu. Podczas jego burzenia\u201d \u2013 relacjonowa\u0142 Puchalski.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiadkiem wandalizmu i bezczeszczenia symbolu polsko\u015bci by\u0142 te\u017c inny lwowiak, Jerzy Janicki: \u201eBardziej wstrz\u0105saj\u0105cego obrazu barbarzy\u0144stwa i zdziczenia trudno by\u0142o sobie wyobrazi\u0107. W walce z bezbronnymi kamieniami bra\u0142y udzia\u0142 czo\u0142gi i buldo\u017cery, do postaci na pomnikach strzelano z pepesz i ka\u0142asznikow\u00f3w, ca\u0142o\u015b\u0107 wreszcie zasypano metrow\u0105 warstw\u0105 gruzu i ziemi, na kt\u00f3rej po czternastu latach wyros\u0142y chaszcze, krzaki i szara olcha\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Aby zahamowa\u0107 dzie\u0142o zniszczenia mieszkaj\u0105cy we Lwowie Polacy rozpocz\u0119li akcj\u0119 ratowania szcz\u0105tk\u00f3w swych bohaterskich przodk\u00f3w. W\u0142asnor\u0119cznie, pod os\u0142on\u0105 nocy, przenosili je w bezpieczne miejsce \u2013 do grobowc\u00f3w na Cmentarzu \u0141yczakowskim. Szczeg\u00f3ln\u0105 odwag\u0105 i hartem ducha wykaza\u0142a si\u0119 ponad 90-letnia Maria Tereszczak\u00f3wna, sekretarz Mogi\u0142 Polskich Bohater\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W jednym z list\u00f3w do gen. Abrahama lwowska dzia\u0142aczka pisa\u0142a: \u201eDrogi Panie Generale. Tragiczne chwile prze\u017cywali\u015bmy w ko\u0144cowych dniach sierpnia. Czo\u0142gi zburzy\u0142y pomnik Chwa\u0142y na cmentarzu Orl\u0105t i stratowa\u0142y reszt\u0119 grob\u00f3w. Ratujemy od zag\u0142ady pozosta\u0142e jeszcze szcz\u0105tki i ko\u015bci naszych poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy. Prawie wszystkie groby zr\u00f3wnano z ziemi\u0105. Po jakichkolwiek datach i napisach nawet znaku nie pozosta\u0142o. Zbli\u017camy si\u0119 do nieuchronnej i zupe\u0142nej ruiny naszego cmentarza. Obecnie w\u0142asnymi r\u0119kami, \u0142opatkami wybieramy ze znanych nam grob\u00f3w ko\u015bci pilot\u00f3w Stefana Bastyra, Stefana Steca i W\u0142adys\u0142awa Torunia, pierwszych naszych or\u0142\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w polskiego lotnictwa. Szcz\u0105tki ich sk\u0142adamy do oddzielnych ma\u0142ych trumienek, przenosimy i chowamy na nie zaoranej jeszcze cz\u0119\u015bci cmentarza. Chcemy je przechowa\u0107 przynajmniej do czasu, kiedy b\u0119dzie mo\u017cna wybudowa\u0107 im wsp\u00f3lny gr\u00f3b. Chcemy te\u017c umie\u015bci\u0107 tablice z ich nazwiskami i dat\u0105 \u015bmierci, by w ten spos\u00f3b uchroni\u0107 od zapomnienia. Ma\u0142o nas ju\u017c we Lwowie pozosta\u0142o i nie mamy za co stawia\u0107 pomnik\u00f3w i zabezpiecza\u0107 miejsca wiecznego spoczynku. Drogi Nasz Panie Generale. Z ca\u0142ego serca dzi\u0119kujemy za tyle lat troski i opieki nad cmentarzem Orl\u0105t i jeste\u015bmy nadal pe\u0142ni ufno\u015bci, \u017ce nikt \u015blad\u00f3w naszej drogiej historii nie potrafi zniszczy\u0107. W Dzie\u0144 Zaduszek nadal b\u0119dziemy chodzi\u0107 na zrujnowany cmentarz i pali\u0107 \u015bwieczki\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Genera\u0142 Abraham doskonale rozumia\u0142 Tereszczakow\u0105 i oczywi\u015bcie w pe\u0142ni j\u0105 popiera\u0142. Razem z gen. Borut\u0105-Spiechowiczem kontynuowa\u0142 dzia\u0142ania na rzecz ratowania cmentarza i kultywowania pami\u0119ci o Orl\u0119tach. Dzi\u0119ki staraniom obu genera\u0142\u00f3w w kaplicy Matki Boskiej Cz\u0119stochowskiej ods\u0142oni\u0119to pami\u0105tkow\u0105 tablic\u0119 ku czci bohater\u00f3w walk o Lw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

18 maja 1975 r. na Jasnej G\u00f3rze gen. Abraham m\u00f3wi\u0142: \u2013 \u201eNa lwowskim Cmentarzu Orl\u0105t spoczywaj\u0105 prochy 2800 obywateli \u2013 \u017co\u0142nierzy polskich. Le\u017cy tam kwiat naszej m\u0142odzie\u017cy robotniczej i uczniowskiej poni\u017cej lat siedemnastu. Wszyscy oni w imi\u0119 najwznio\u015blejszych hase\u0142 mi\u0142o\u015bci Ojczyzny z\u0142o\u017cyli w listopadowej obronie Lwowa w roku 1918 ofiar\u0119 \u017cycia. (…) Jednak groz\u0119 budzi obecny stan cmentarza Orl\u0105t Lwowskich. W dniu 25 sierpnia 1971 r. czo\u0142gi zburzy\u0142y we Lwowie Pomnik \u017bo\u0142nierskiej Ofiary i Chwa\u0142y; zniszczono kaplic\u0119 i doryck\u0105 kolumnad\u0119, stratowano groby poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy. Rozbito katakumby, szcz\u0105tki zw\u0142ok wymieciono! Wszystkie groby przeorano i zr\u00f3wnano z ziemi\u0105! Pola cmentarne wydzielono na pastwiska i \u015bmietniki. Stan ten godzi w morale ka\u017cdego wojska i jest rzecz\u0105 nie do poj\u0119cia, jak mog\u0142y lwowskie czynniki lokalne dopu\u015bci\u0107 do takiego barbarzy\u0144stwa! (…) Domagamy si\u0119 przywr\u00f3cenia Cmentarza Orl\u0105t Lwowskich do stanu odpowiadaj\u0105cego godno\u015bci ofiary \u017co\u0142nierskiej \u2013 rekonstrukcji Grobu Nieznanego \u017bo\u0142nierza, (…) rekonstrukcji kaplicy i zburzonej kolumnady, rekonstrukcji grob\u00f3w polskich \u017co\u0142nierzy, rekonstrukcji grob\u00f3w ameryka\u0144skich lotnik\u00f3w, poleg\u0142ych w obronie miasta i kraju, rekonstrukcji grob\u00f3w \u017co\u0142nierzy francuskich, spoczywaj\u0105cych na Cmentarzu Orl\u0105t\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Protesty i apele na rzecz ratowania Cmentarza Orl\u0105t p\u0142yn\u0119\u0142y te\u017c z Zachodu, w tym m.in. z Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych. \u017baden z nich nie przyni\u00f3s\u0142 jednak oczekiwanego efektu. Co wi\u0119cej, proces dewastacji lwowskiego panteonu z roku na rok post\u0119powa\u0142. Lokalne w\u0142adze wybudowa\u0142y na ziemi u\u015bwi\u0119conej krwi\u0105 bohater\u00f3w asfaltow\u0105 drog\u0119\u2026<\/p>\n\n\n\n

Dopiero rok 1989, zwiastuj\u0105cy g\u0142\u0119bokie przemiany polityczne w Europie, przyni\u00f3s\u0142 nadziej\u0119 na popraw\u0119 losu Cmentarza Orl\u0105t. Dzi\u0119ki pracownikom polskiej firmy \u201eEnergopol\u201d zosta\u0142 on najpierw uporz\u0105dkowany, a nast\u0119pnie cz\u0119\u015bciowo odnowiony. W latach 90. renowacj\u0105 nekropolii zaj\u0119\u0142a si\u0119 Rada Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa z Andrzejem Przewo\u017anikiem \u2013 jako sekretarzem generalnym \u2013 na czele. Po pocz\u0105tkowych trudno\u015bciach, cmentarz uda\u0142o si\u0119 odbudowa\u0107. Jego uroczystego otwarcia dokonali 24 czerwca 2005 r. prezydenci Polski i Ukrainy: Aleksander Kwa\u015bniewski i Wiktor Juszczenko.<\/p>\n\n\n\n

Polskifr.fr<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

25 sierpnia 1971 r. rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 najczarniejszy okres w historii Cmentarza Orl\u0105t we Lwowie \u2013 nekropolii b\u0119d\u0105cej panteonem<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4848,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,9],"tags":[],"class_list":["post-4847","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-publicystyka","category-start"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4847"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4849,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4847\/revisions\/4849"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4848"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kuriercodziennychicago.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}